پیروزی جنبش دانشجویی صربستان در انتخابات پارلمانی، بار دیگر پرسشی اساسی را پیش روی جامعه ایران قرار داده است: آیا تغییر سیاسی الزاماً باید از مسیر جنگ، مداخله نظامی خارجی و ویرانی کشور بگذرد، یا می‌توان به نیروی جامعه، سازمان‌یابی شهروندان و اراده مردم تکیه کرد؟
تجربه صربستان؛ از فاجعه به مطالبه تغییر
در اول نوامبر ۲۰۲۴، فروریختن سایه‌بان ایستگاه راه‌آهن شهر نووی‌ساد به کشته شدن ۱۶ نفر انجامید و این حادثه به نقطه آغاز موجی از اعتراض‌ها تبدیل شد. دانشجویان خواهان شفافیت در تحقیقات، پاسخ‌گویی مسئولان و مقابله با فساد شدند. به‌تدریج، اعتراض‌ها از دانشگاه‌ها فراتر رفت و گروه‌های مختلف اجتماعی را دربر گرفت.
بیشتر بخوانید: تحلیلگر اتریشی: اعتراضات اجتماعی در اروپا نتیجه سیاست‌های نظامی‌گری است
اهمیت این جنبش تنها در شمار معترضان نبود؛ بلکه در توانایی آن برای پیوند دادن یک مطالبه مشخص با مسئله‌ای گسترده‌تر قرار داشت: مسئولیت‌پذیری حکومت و ضرورت اصلاح نهادهای عمومی. دانشجویان با تداوم اعتراض‌ها و حفظ تمرکز بر مطالبات خود، زمینه گسترش حمایت اجتماعی را فراهم کردند. در انتخابات پارلمانی ۲۵ اکتبر ۲۰۲۶، فهرست مورد حمایت این جنبش به پیروزی رسید و ووچیچ شکست ائتلاف حاکم را پذیرفت.
بررسی شرایط و پرسش‌های اساسی برای ایران
ایران صربستان نیست. تاریخ، ساختار سیاسی، شرایط اقتصادی و محدودیت‌های فعالیت سیاسی در دو کشور تفاوت‌های جدی دارند. بنابراین، نمی‌توان نسخه صربستان را بدون توجه به این تفاوت‌ها برای ایران تجویز کرد. اما تجربه صربستان می‌تواند ما را به طرح چند پرسش اساسی درباره وضعیت ایران وادارد: چگونه می‌توان اعتراض‌های پراکنده را به مطالبه‌ای عمومی برای پاسخ‌گویی و حاکمیت قانون تبدیل کرد؟ چگونه می‌توان میان گروه‌های اجتماعی و دیدگاه‌های سیاسی متفاوت پل زد؟ و چگونه می‌توان از بازتولید تمرکز قدرت پس از تغییر حکومت جلوگیری کرد؟
تجربه جنبش دانشجویی صربستان یادآور این امکان است که تغییر سیاسی می‌تواند از مسیر کنش جمعی، بسیج مدنی و رقابت سیاسی شکل بگیرد. برای ایران، تنها پرسش این نیست که چه کسی باید برود، بلکه این است که تغییر چگونه صورت بگیرد و چه نظمی جایگزین وضعیت موجود شود. آیا هدف، صرفاً جابه‌جایی صاحبان قدرت است یا ساختن جامعه‌ای که در آن آزادی، کرامت انسانی و حقوق شهروندان تضمین شود؟
بیشتر بخوانید: خروج آمریکا از عراق؛ تغییر شکل نفوذ و توازن اجباری · کشته‌شدگان نظامیان آمریکا در جنگ علیه ایران به ۲۳ نفر رسید
