کولبری در کوهستانهای مرزی بانه، با باری سنگین بر دوش، و ناخدای لنجی چوبی در آبهای خلیج فارس، هر دو در مسیر تأمین معاش و نقشآفرینی در اقتصاد حاشیهای ایران هستند. این دو شغل، که سالها به عنوان نمادهای خطر و سختی در زندگی مرزنشینان شناخته میشدند، در سال ۱۴۰۵ در سایه جنگ، تحریم و اختلال در مسیرهای متعارف تجارت، دستخوش دگرگونیهای عمیق شدهاند.
تغییر در سیاستهای واردات
دولت ایران در تلاش است تا با قانونیسازی کولبری و تهلنجی، این فعالیتها را به بخشی از شبکه رسمی واردات کشور تبدیل کند. در شرایطی که دسترسی ایران به برخی مسیرهای تجاری محدود شده، این دو شیوه به عنوان راهی برای تأمین کالاهای مصرفی، مواد غذایی و قطعات صنعتی مورد توجه قرار گرفتهاند. در راستای این سیاست، قانون ساماندهی و نظارت بر تجارت مرزی در بهمن ۱۴۰۲ تصویب شد که واردات از طریق کولبری و ملوانی را برای پنج سال مجاز اعلام کرد.
بیشتر بخوانید: علی مدنیزاده بر لزوم فعالسازی بنادر شمالی ایران تاکید کرد
پیامدهای اقتصادی و اجتماعی
اگرچه هدف رسمی این قانون حمایت از معیشت مرزنشینان عنوان شده، اما جدای از این، فهرست کالاهای مجاز و روشهای استفاده از کولبری و تهلنجی نشاندهنده تغییر در ماهیت این فعالیتهاست. به ویژه در شرایطی که مسیرهای معمول تجارت خارجی با محدودیت روبرو شدهاند، این دو شیوه نقش بیشتری در تأمین کالاهای مورد نیاز کشور ایفا میکنند.
مدیرکل دفتر مقررات صادرات و واردات وزارت صنعت، معدن و تجارت در نامهای به گمرک ایران، واردات مواد اولیه مورد نیاز صنایع پتروشیمی و پلیمری از طریق کولبری و ملوانی را ابلاغ کرده است. این اقدام به وضوح نشاندهنده تغییر در سیاستهای واردات و استفاده از ظرفیتهای کولبری و تهلنجی به عنوان ابزارهای تجاری رسمی است.
با این حال، این تحولات تنها به تغییر مسیر واردات کالا محدود نمیشود؛ بلکه پیامدهای عمیقی برای کولبران و مناطق مرزی به همراه دارد. کولبرانی که سالها به عنوان نیروی کار در تجارت مرزی فعالیت میکردند، حالا با شرایطی روبرو هستند که به گفته منتقدان، نقش آنها را در زنجیره تجارت مرزی کمرنگتر کرده است. در چارچوب قوانین جدید، شرکتها و تعاونیها نیز به فعالیت در این حوزه مجاز شدهاند، که به معنای کاهش فرصتهای شغلی برای کولبران سنتی است.
به علاوه، گزارشها نشان میدهد که کولبری سنتی هنوز با خطرات جدی همراه است. آمارهای نهادهای حقوق بشری حاکی از آن است که کاهش حوادث در سالهای اخیر، بیشتر به دلیل کاهش فعالیت کولبران و محدودیتهای مرزی بوده است. این تغییرات در حالی رخ میدهد که کولبری سنتی همچنان به عنوان یک شغل معیشتی در مناطق مرزی باقی مانده است.
بیشتر بخوانید: ابوالفضل نوروزی: نیاز به برنامهریزی برای تامین مسکن دهکهای پایین · کولبران و ملوانان؛ تغییر نقش در واردات رسمی ایران
