منصوره افشار، رئیس گروه پردازش منابع غیرکتابی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، در گفت‌وگویی به مناسبت روز جهانی میراث سمعی و بصری، نسبت به خطرات جدی موجود برای میراث دیداری و شنیداری کشور هشدار داد. او با اشاره به اهمیت این منابع، بیان کرد که گاهی یک عکس تاریخی یا صدای یک شخصیت تأثیرگذار، اطلاعاتی را در خود دارد که در اسناد مکتوب به‌راحتی قابل دسترسی نیست.
آسیب‌پذیری فیزیکی و دیجیتال
افشار خاطر نشان کرد که میراث دیداری و شنیداری فقط بازمانده‌هایی از گذشته نیستند، بلکه امکان شناخت دقیق‌تر زندگی اجتماعی، تحولات فرهنگی و تجربه‌های تاریخی نسل‌های پیشین را فراهم می‌کنند. اما او به آسیب‌پذیری فیزیکی این منابع اشاره کرد و گفت: "فیلم‌ها، نوارهای مغناطیسی و نگاتیوها در اثر دما، رطوبت، نور و آلودگی آسیب می‌بینند. برخی از این منابع به تجهیزات تخصصی نیاز دارند که روزبه‌روز کمیاب‌تر می‌شوند."
بیشتر بخوانید: درگذشت والتر کونیگ، بازیگر پیشتازان فضا و دوستداران سینما
منصوره افشار همچنین با تأکید بر این نکته که دیجیتال بودن یک منبع به معنای تضمین ماندگاری آن نیست، گفت: "منابع دیجیتال نیز با تهدیدهایی مانند خرابی فایل‌ها و نبود نسخه پشتیبان مناسب روبه‌رو هستند." او به وقوع جنگ به‌عنوان یکی دیگر از تهدیدهای جدی اشاره کرد و گفت: "در شرایط جنگی، ممکن است این منابع مستقیماً در اثر حملات نظامی یا آتش‌سوزی از بین بروند."
فقدان پردازش تخصصی و حفاظت مناسب
افشار به فقدان پردازش تخصصی منابع نیز اشاره کرد و گفت: "اگر منابع توسط کتابداران متخصص فهرست‌نویسی نشوند، اطلاعات ثبت‌شده ناقص می‌ماند و امکان جست‌وجو و بازیابی آنها کاهش می‌یابد. فراموشی یک اثر همیشه به معنای نابودی فیزیکی آن نیست."
او در ادامه به روند حفاظت از این آثار اشاره کرده و بیان کرد: "حفاظت از میراث دیداری و شنیداری فرایند چندمرحله‌ای شامل شناسایی، نگهداری اصولی، حفاظت پیشگیرانه و مرمت تخصصی است. دیجیتال‌سازی نیز می‌تواند به حفظ این منابع کمک کند، اما به‌تنهایی کافی نیست و باید با کنترل کیفیت و ثبت اطلاعات فنی همراه باشد."
منصوره افشار در نهایت به نقش هوش مصنوعی در این حوزه پرداخت و گفت: "این فناوری ظرفیت‌های تازه‌ای برای شناسایی و بهبود کیفیت آثار آسیب‌دیده ایجاد کرده است، اما باید تحت نظارت کارشناسان باشد."
او تأکید کرد که باید در استفاده از هوش مصنوعی، اصالت اثر و حقوق پدیدآورندگان رعایت شود. افشار در پاسخ به این پرسش که از بین رفتن این میراث چه چیزی را از جامعه خواهد گرفت، گفت: "از بین رفتن یک گویش محلی یا تصویر یک بنای تاریخی به معنای از دست رفتن شاهدی تاریخی است."
با توجه به شعار یونسکو برای روز جهانی میراث دیداری و شنیداری با عنوان «پنجره شما به جهان»، افشار اشاره کرد: "این میراث پنجره‌ای به زندگی و تاریخ است و برای باز ماندن این پنجره، باید شناسایی، حفاظت و فهرست‌نویسی مناسب انجام شود."
بیشتر بخوانید: رامن با کره بادام‌زمینی؛ یک شام سریع و متفاوت برای هر سلیقه · پیک موتوری در تجریش با ترامپ گفتگو کرد
