شایفول بن شاهیدان، ارزیاب اعزامی یونسکو، در سفر خود به ماسوله، با بررسی معماری پلکانی این شهر و شواهد صنعت باستانی آهن، به ارزیابی ظرفیت‌های تاریخی و فرهنگی آن پرداخت. این ارزیابی میدانی در راستای ثبت جهانی ماسوله در استان گیلان انجام شد و نتیجه نهایی آن در سال ۲۰۲۷ اعلام خواهد شد.
بررسی آثار تاریخی و صنایع‌دستی
ارزیاب یونسکو در روز نخست، از مسجد تاریخی قنبرآباد و بازار تاریخی ماسوله بازدید کرد. او با کسبه فروشگاه‌های صنایع‌دستی، چاقوسازی و آهنگری به گفت‌وگو پرداخت و در روز دوم به سایت تاریخی ارتفاعات (کهنه ماسوله) رفت. در این بازدید، بن شاهیدان نحوه عملکرد سازه‌های حرارتی مرتبط با ذوب و فرآوری سنگ‌آهن را ارزیابی کرد و با شواهد میدانی و لایه‌نگاری محوطه‌ها آشنا شد.
بیشتر بخوانید: سفارت ایران در تونس: فست‌فود در برابر صبر راهبردی
علی شرفی، یکی از حامیان ثبت جهانی ماسوله، اهمیت این پروژه را برای اهالی ماسوله بیان می‌کند و می‌گوید: “ثبت جهانی باعث می‌شود ماسوله به‌عنوان یک منطقه گردشگری جهانی، شاهد ورود گردشگران خارجی باشد که به رونق اقتصاد محلی کمک می‌کند.”
خواسته‌های جامعه محلی و ظرفیت‌های گردشگری
حضور ارزیاب یونسکو در بازار تاریخی ماسوله فرصتی برای طرح مطالبات جامعه محلی بود. عطار قدیمی بازار، که حدود سه دهه در این بازار فعالیت دارد، با اشاره به اهمیت این بازدید می‌گوید: “هر یک از کسبه با توجه به شناخت و توان خود، پیشینه ماسوله و ویژگی‌های آن را برای ارزیاب توضیح دادند.” طاهر حنیفه‌زاد، یکی از کسبه، نیز بر اهمیت ثبت جهانی ماسوله تاکید کرده و می‌افزاید: “ما خواستار معرفی داشته‌های این شهر به دنیا هستیم.”
در این میان، مجید فرنیا ماسوله، که یک چموش‌دوز است، در جریان بازدید از بازار به ارزیاب یونسکو درباره پیشینه چموش‌دوزی توضیح داد و یک جفت چموش به او هدیه داد. امین قربانی، یکی از جوانان کسبه، نیز به نمایندگی از نسل جوان با ارزیاب صحبت کرد و اهمیت ماسوله را برای جذب گردشگران خارجی بیان کرد.
پرونده ثبت جهانی ماسوله در ارزیابی سال ۲۰۲۳ به ثبت نرسید و برای اصلاح و تکمیل به ایران بازگردانده شد. گزارش‌ها به ضرورت بازنگری در دامنه و چارچوب پرونده و همچنین مشارکت جامعه محلی در مدیریت و گردشگری اشاره دارند. اکنون ارزیاب یونسکو به بررسی محدوده عرصه و حریم اثر، وضعیت حفاظت و نظام مدیریت، و پیوند تاریخی میان انسان، معماری و طبیعت پرداخته است.
مصطفی پورعلی، مشاور معاونت میراث فرهنگی و مدیر پرونده ثبت جهانی ماسوله، تاکید می‌کند که تاریخ صنعت باستانی آهن محور اصلی پرونده جدید است. او به گزارش‌های تاریخی از سیاحان در دوره صفویه اشاره می‌کند که نشان‌دهنده بهترین معادن آهن ایران در ماسوله هستند. پس از ارزیابی نهایی، نتیجه این بررسی در اجلاس ۲۰۲۷ در استانبول اعلام خواهد شد.
شهر تاریخی ماسوله با قدمتی بیش از هزار سال، در تلاش است تا با ثبت جهانی، داشته‌های تاریخی و فرهنگی خود را به جهانیان معرفی کند و به رونق گردشگری و اقتصاد محلی کمک کند.
بیشتر بخوانید: امیرحسین قیاسی و همسرش در نمایش «قبض روح» با استایلی متفاوت · غلبه ناامنی بر صنعت گردشگری خاورمیانه در اکتبر ۲۰۲۶
