فریدون بیگلری و کامیار عبدی، دو باستان‌شناس ایرانی، از چالش‌های جدی که باستان‌شناسی ایران با آن مواجه است، پرده برمی‌دارند. این دو متخصص به انتقاد از ساختار آموزش دانشگاهی و وضعیت پژوهش در کشور پرداخته و نسبت به هدر رفت سرمایه‌های انسانی هشدار می‌دهند.
وضعیت نامناسب پژوهش‌های باستان‌شناسی
کامیار عبدی، باستان‌شناس و استاد دانشگاه، با انتقاد از وضعیت پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران، به کمبود برنامه‌های پژوهشی هدفمند اشاره می‌کند. او می‌گوید: «این حوزه از نبود برنامه‌های پژوهشی بلندمدت رنج می‌برد و فعالیت‌های باستان‌شناسان به بررسی‌های مرتبط با پروژه‌های عمرانی و اقدامات حفاظتی محدود شده است.»
بیشتر بخوانید: استاد عباس شیرخدا و زنگ زورخانه برای جمع‌آوری کمک‌های خیرخواهانه
عبدمی همچنین به وضعیت نامناسب بازار کار اشاره کرده و می‌افزاید: «سالانه حدود ۵۰ نفر با مدرک دکتری باستان‌شناسی از دانشگاه‌های ایران فارغ‌التحصیل می‌شوند، اما ظرفیت جذب این تعداد متخصص در نهادهای مسئول میراث فرهنگی وجود ندارد.»
فشار توسعه عمرانی بر محوطه‌های باستانی
فریدون بیگلری، باستان‌شناس دوره پارینه‌سنگی، ریشه بسیاری از مشکلات را در گسترش شتاب‌زده گروه‌های دانشگاهی در دهه‌های ۱۳۷۰ و ۱۳۸۰ می‌داند. او می‌گوید: «در این دوره، شمار زیادی از دانشجویان در رشته باستان‌شناسی پذیرفته شدند بی‌آنکه کیفیت آموزش و چشم‌انداز حرفه‌ای به اندازه کافی مورد توجه قرار گیرد.»
بیگلری همچنین به وابستگی باستان‌شناسی به نهادهای دولتی اشاره کرده و می‌افزاید: «در ایران هنوز بازار کار پایدار و متناسبی برای این رشته شکل نگرفته است و محوطه‌های باستانی به دلیل فعالیت‌های عمرانی در معرض تخریب قرار دارند.»
این باستان‌شناس بر ضرورت توسعه باستان‌شناسی نجات‌بخشی تأکید کرده و می‌گوید: «سدسازی، راه‌سازی و گسترش شهرها شمار زیادی از محوطه‌های باستانی ایران را در معرض تخریب جدی قرار داده است.»
نبود زیرساخت‌های آزمایشگاهی و متخصصان میان‌رشته‌ای
بیگلری یکی از جدی‌ترین موانع پیشرفت باستان‌شناسی ایران را کمبود زیرساخت‌های آزمایشگاهی و متخصصان میان‌رشته‌ای می‌داند. او تأکید می‌کند که باستان‌شناسی معاصر نیازمند همکاری میان رشته‌های مختلف است و فقدان آزمایشگاه‌های مجهز، به‌ویژه برای گاه‌نگاری مطلق، توان پژوهشی کشور را محدود کرده است.
به گفته او، «تعیین سن دقیق لایه‌ها و یافته‌های باستانی می‌تواند ترتیب زمانی استقرارها و تحولات فرهنگی را روشن کند. بدون چنین داده‌هایی، پژوهشگران نمی‌توانند به بسیاری از پرسش‌های بنیادین پاسخ دهند.»
چالش‌های بین‌المللی و انزوای علمی
بیگلری همچنین به پیچیدگی‌های سیاسی و تحریم‌های بین‌المللی اشاره کرده و می‌گوید: «این شرایط امکان اجرای پروژه‌های مشترک با دانشگاه‌ها و مؤسسات معتبر جهانی را کاهش داده است.» او بر این باور است که این مشکلات تبادل دانش فنی و دسترسی به فرصت‌های مطالعاتی روزآمد را دشوار کرده و به انزوای علمی باستان‌شناسی ایران دامن زده است.
در نهایت، بیگلری و عبدی بر این نکته تأکید دارند که برای بهبود وضعیت باستان‌شناسی در ایران، نیاز به برنامه‌ریزی دقیق، سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها و ایجاد فرصت‌های شغلی برای دانش‌آموختگان این رشته وجود دارد. آن‌ها معتقدند که با اتخاذ رویکردهای مؤثر، می‌توان به حفظ میراث فرهنگی و ایجاد اشتغال برای باستان‌شناسان کمک کرد.
بیشتر بخوانید: صدور نخستین مجوز جذب گردشگران افغانستانی در خراسان جنوبی · ایران در صورت حمله آمریکا و اسرائیل به تاسیسات نفتی و فناوری در کشورهای حاشیه خلیج فارس پاسخ خواهد داد
