فاضلاب خام به عنوان یک چالش جدی برای منابع آب و خاک ایران شناخته میشود. این فاضلاب که از شبکههای شهری و صنعتی به طبیعت تخلیه میشود، آلودگی را به آب و خاک منتقل کرده و پیامدهای وخیمی برای اکوسیستمها به بار میآورد. از رودخانهها و آبخوانها گرفته تا زمینهای کشاورزی، تالابها و دریا، فاضلاب خام میتواند به سادگی وارد زنجیره غذایی شود و سلامت انسانها را به خطر بیندازد.
پیامدهای آلودگی فاضلاب خام
آمارها نشان میدهد که هنوز بخش عمدهای از شهرها و روستاهای ایران از شبکه جمعآوری و تصفیه فاضلاب محروم هستند. محمد فهیمینیا، کارشناس و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی قم، بیان میکند که از میان حدود ۱۸۰۰ شهر کشور، تعداد شهرهای برخوردار از تأسیسات کامل فاضلاب بسیار کمتر است. در روستاها نیز پوشش شبکه جمعآوری فاضلاب محدود است و این مسئله میتواند پیامدهای جدی برای منابع آب، خاک، کشاورزی و اکوسیستمهای دریایی به همراه داشته باشد.
بیشتر بخوانید: آمادگی وزارت نیرو برای مقابله با سیلابهای ناشی از النینو
یکی از مهمترین خطرات ناشی از فاضلاب خام، نفوذ آلایندهها به آبهای زیرزمینی است. این خطر بهویژه در مناطقی که سطح آبهای زیرزمینی بالاست، بیشتر میشود. افزایش نیترات در چاههای نزدیک شهرها و روستاها در بسیاری از مناطق به نفوذ فاضلاب ارتباط دارد و میتواند تأمین آب آشامیدنی را با مشکل مواجه کند. در برخی مناطق برای کاهش غلظت آلایندهها، آب چاههای مختلف با یکدیگر مخلوط یا چاههای عمیقتر حفر میشوند، در حالی که پیشگیری از ورود فاضلاب به سفرههای زیرزمینی، هزینه کمتری دارد.
تأثیرات بر اکوسیستم و تنوع زیستی
فهیمینیا تأکید میکند که فاضلاب خام در بالادست رودخانهها و سدها میتواند آلودگی را به پاییندست منتقل کرده و حتی به مخازن سدها برسد. این موضوع در منابع مورد استفاده برای آب آشامیدنی یا کشاورزی اهمیت بیشتری دارد. در مناطق کمآب، استفاده از فاضلاب تصفیهنشده برای آبیاری نیز میتواند خاک و محصولات کشاورزی را آلوده کند و این امر به معنای بازگشت عوامل بیماریزا و آلایندهها به چرخه انسانی است.
شهرهای شمالی به دلیل نزدیکی به رودخانهها و دریا و همچنین تراکم جمعیت، حساسیت بیشتری در زمینه آلودگی دارند. بخشی از فاضلاب این مناطق به دریای خزر وارد میشود و کیفیت آب ساحلی را تحت تأثیر قرار میدهد. همچنین، ورود فاضلاب شهری و صنعتی به تالابها میتواند زیستگاه و تنوع زیستی را کاهش دهد. تالاب انزلی به عنوان یکی از زیستبومهای حساس، به شدت تحت تأثیر این آلودگیها قرار دارد.
مدیریت ناکافی فاضلاب نیز یک چالش بزرگ دیگر است. بسیاری از پروژههای مدیریتی به دلیل کمبود اعتبار نیمهتمام ماندهاند و این امر باعث میشود که بخشی از جمعیت تحت پوشش شبکه قرار نگیرند. هاشم امینی، رئیس هیاتمدیره و مدیرعامل شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور، اعلام کرده است که توسعه شبکههای جمعآوری فاضلاب و تکمیل تصفیهخانهها از مهمترین برنامههای این بخش در سالهای آینده است. برنامههایی که تا پایان برنامه هفتم توسعه (۱۴۰۷) بیش از ۶۷ طرح فاضلاب را به بهرهبرداری خواهد رساند.
بیشتر بخوانید: احمد رضا لاهیجانزاده: کاهش سالانه تراز دریای خزر به ۲۳ سانتیمتر رسید · خواب REM و حرکات سریع چشم، کلید کاهش خطر ۸۳ بیماری
