ایران به‌منظور تأمین قطعات مورد نیاز پهپادهای خود، به شبکه‌ای از واسطه‌های بین‌المللی وابسته است. در ماه سپتامبر ۲۰۲۳، وزارت دارایی آمریکا اعلام کرد که در بقایای یک پهپاد شاهد-۱۳۶، قطعه‌ای کشف شده که از طریق این شبکه برای برنامه پهپادی ایران خریداری شده بود. این پهپاد به‌طور خاص توسط روسیه در جنگ اوکراین به کار گرفته شده و قطعه مذکور یک سِروو-موتور، مورد استفاده برای کنترل حرکت بخش‌های متحرک پهپاد، بوده است.
نقش واسطه‌ها در تأمین قطعات
طبق اطلاعات وزارت دارایی آمریکا، یک شرکت ایرانی با استفاده از واسطه‌هایی در هنگ‌کنگ، ترکیه و امارات، هزاران سروو-موتور برای نیروی هوافضای سپاه پاسداران تهیه کرده بود. با وجود تحریم‌های گسترده، ایران هنوز هم به تأمین قطعات خارجی برای ساخت پهپادهای خود وابسته است. اسناد تحریمی آمریکا شبکه‌هایی از شرکت‌ها و واسطه‌های تجاری را توصیف می‌کنند که در تأمین این قطعات نقش دارند.
بیشتر بخوانید: کامران حقی‌آبی: هشدار ورود سامانه بارشی به استان البرز
دیمین اسپلیترز، پژوهشگر تسلیحات و بنیان‌گذار شرکت مشاوره هایمدال، تأکید می‌کند که برای شناخت زنجیره تأمین قطعات، باید محل ساخت، فروشنده آن و مسیر دسترسی به‌صورت جداگانه بررسی شود. این تحلیل‌ها نشان می‌دهد که در برخی موارد، تأمین یک قطعه با نشان تجاری غربی از طریق واسطه‌ای چینی، مسئله‌ای متفاوت از جایگزینی آن با محصولی ساخت چین است.
وابستگی به قطعات خارجی و چالش‌های تحریم
مقام‌های جمهوری اسلامی بارها برنامه پهپادی ایران را به‌عنوان دستاوردهای «خودکفایی» دفاعی معرفی کرده‌اند. با این حال، شواهد میدانی و پژوهش‌ها نشان می‌دهد که ایران به فناوری‌های پیشرفته و قطعات تخصصی نیاز دارد. به‌طور خاص، کیت کورن، معاون برنامه اقتصاد مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی، اشاره می‌کند که ایران توانایی تولید مدارهای مجتمع مورد نیاز پهپادها و موشک‌هایش را ندارد و ناچار است آن‌ها را از خارج تأمین کند.
گزارش‌ها نشان می‌دهند که بسیاری از قطعات مورد استفاده در پهپادهای ایرانی، فناوری پیشرفته‌ای ندارند و سال‌هاست در بازار موجودند. به‌عنوان مثال، کورن می‌گوید که هنوز در ساخت پهپادهای شاهد از ریزپردازنده‌های ساده‌ای استفاده می‌شود که نخستین بار در سال ۲۰۰۸ وارد بازار شدند. این سادگی یکی از دلایل دشواری کنترل صادرات این قطعات است، زیرا بسیاری از آن‌ها در حجم انبوه تولید می‌شوند و در محصولات مختلفی کاربرد دارند.
علاوه بر این، ایران برای تأمین مواد اولیه، قطعات موتور، حسگرهای ناوبری و تجهیزات الکترونیکی همچنان وابسته به واردات است. این وابستگی به‌ویژه در شرایطی که تحریم‌ها به شدت در حال اجرا هستند، چالش‌های جدی برای برنامه‌های نظامی ایران ایجاد می‌کند.
تحلیل‌ها نشان می‌دهد که شبکه‌های تأمین قطعات ایران می‌توانند با جایگزین کردن شرکت‌های واسطه، فعالیت خود را پس از تحریم‌ها ادامه دهند. برای مثال، پس از تحریم چند شرکت واسطه در هنگ‌کنگ، وزارت دارایی آمریکا یک سال بعد اعلام کرد که شبکه خرید مرتبط با یک شرکت ایرانی از طریق واسطه‌های تازه‌ای در چین و هنگ‌کنگ، همچنان به تهیه قطعات هوافضا و تجهیزات الکترونیکی ادامه می‌دهد.
بیشتر بخوانید: مسعود پزشکیان سه‌شنبه به روسیه سفر می‌کند · توجه به حجاب در مدارس آذربایجان؛ چالشی تازه در روابط با ایران
