پیروز مجتهدزاده، پژوهشگر جغرافیای سیاسی ایران درگذشت

پیروز مجتهدزاده، استاد دانشگاه و پژوهشگر شناخته‌شده جغرافیای سیاسی، روز پنجشنبه ۲۳ مهر، پس از مدتی بیماری، در ۸۰سالگی در لندن درگذشت. او علاوه بر فعالیت‌های دانشگاهی، با اظهارنظرهای صریح و گاه بحث‌برانگیزش درباره تاریخ و سیاست ایران شناخته می‌شد.

زندگی و تحصیلات

پیروز مجتهدزاده ۲۰ بهمن ۱۳۲۴ در شهر نور در استان مازندران به دنیا آمد. او تحصیلات دانشگاهی خود را در رشته جغرافیای انسانی و اقتصادی در دانشگاه تهران آغاز کرد و سپس برای ادامه تحصیل به بریتانیا رفت. مجتهدزاده در دانشگاه منچستر در رشته جغرافیای سیاسی تحصیل کرد و پس از آن پژوهش‌های خود را در دانشگاه‌های آکسفورد و لندن ادامه داد.

بیشتر بخوانید: زنان کشاورز، نیمی از نیروی کار کشاورزی ایران را تشکیل می‌دهند

او در خاطراتش نوشته است که سال ۱۳۵۵ برای دریافت دکترا به دانشگاه آکسفورد رفت، اما با قطع بورس تحصیلی‌اش پس از انقلاب سال ۱۳۵۷، تحصیل او متوقف شد. مجتهدزاده در سال ۱۳۶۵ به دانشگاه لندن بازگشت و در حالی که برای تأمین هزینه‌های زندگی و تحصیل کار می‌کرد، سرانجام در سال ۱۳۷۳ دوره دکترای خود را به پایان رساند.

آثار و پژوهش‌ها

مجتهدزاده سال‌ها در دانشگاه‌های تهران و تربیت مدرس تدریس کرد و پژوهش‌های متعددی درباره جغرافیای سیاسی ایران، مرزهای بین‌المللی، موقعیت راهبردی تنگه هرمز و تاریخ اختلافات سرزمینی کشورهای منطقه منتشر کرد. از مهم‌ترین آثار او کتاب «امنیت و مسائل سرزمینی در خلیج فارس» است که در سال ۱۹۹۹ به زبان انگلیسی منتشر شد.

او در این کتاب، رابطه امنیت دریایی با مرزها و حاکمیت سرزمینی را بررسی کرد و بخش‌هایی از آن را به تنگه هرمز، اختلافات مرزی قطر و بحرین و مناقشه ایران و امارات متحده عربی درباره جزایر تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی اختصاص داد. مجتهدزاده در نوشته‌ها و سخنرانی‌های خود بارها از نام تاریخی خلیج فارس و موضع ایران درباره حاکمیت بر جزایر سه‌گانه دفاع کرد.

او همچنین در گفت‌وگویی با یورونیوز در آذر ۱۴۰۲، از جمهوری اسلامی خواست تهدید اسرائیل را کنار بگذارد و سیاست خارجی خود را بر دستیابی به توافق با کشورهای غربی استوار کند. مجتهدزاده در آن گفت‌وگو تأکید کرد که دشمنی حماس و اسرائیل ارتباطی به ایران ندارد.

مجتهدزاده در کنار نوشته‌های دانشگاهی، بخش‌هایی از خاطرات شخصی خود را نیز با عنوان «افسانه زندگی» در فضای مجازی منتشر کرده بود. او از علاقه و عشق به علم و پژوهش در زندگی‌اش می‌گفت و تصویر متفاوتی از پژوهشگری ارائه می‌کرد که بیشتر با بحث‌های جدی جغرافیای سیاسی شناخته می‌شد.

بیشتر بخوانید: ایران و درس‌های جنگ: سه سناریوی استراتژیک آینده · پیروز مجتهدزاده، چهره شاخص جغرافیای سیاسی درگذشت