میل به مهاجرت ایرانیان در سال‌های اخیر به شدت افزایش یافته است. این تغییرات به‌ویژه تحت تأثیر جنگ‌ها و بحران‌های اقتصادی قرار دارد. به‌طور خاص، جنگ و مسائل اقتصادی در کنار طرح‌های مجلس و تحریم‌های خارجی، دلایل اصلی برای تمایل به مهاجرت به‌شمار می‌روند. با این حال، شرایط اقتصادی به همان اندازه که موجب تمایل به رفتن می‌شود، می‌تواند به‌عنوان مانع بزرگی برای مهاجرت عمل کند.
دغدغه‌های مهاجرت و تبلیغات گسترده
تبلیغات مهاجرتی در حال حاضر در تمامی فضاهای مجازی و فیزیکی به وفور مشاهده می‌شود. اگر دو سال پیش، مهاجرت تحصیلی و مهاجرت پزشکان و پرستاران در صدر قرار داشت، اکنون جنگ و وضعیت دشوار اقتصادی در ایران، موضوع مهاجرت را به موضوعی جدی تبدیل کرده است. طبق پژوهش‌ها، تنها ۱۶درصد از پاسخ‌دهندگان به مهاجرت فکر نکرده‌اند و این نشان‌دهندهٔ وجود دغدغه‌های جدی در این زمینه است.
بیشتر بخوانید: نخست‌وزیر پاکستان تسلیت گفت: همدردی با سید عباس عراقچی در فقدان خواهرش
سیدرضا صالحی‌امیری، وزیر فرهنگ و ارشاد دولت حسن روحانی، در سال ۱۴۰۳ اعلام کرده است که تمایل مردم به مهاجرت به ۶۰درصد رسیده و این آمار در میان دانشجویان به ۶۷درصد افزایش یافته است. همچنین بر اساس آمار ارائه‌شده، جمعیت مهاجران ایرانی در سال ۲۰۲۰ به یک‌میلیون و ۸۷۰هزار نفر رسیده که نشان‌دهندهٔ دوبرابر شدن تعداد مهاجران نسبت به ۳۰سال گذشته است.
عوامل تأثیرگذار بر الگوی مهاجرت
بنا بر گزارشی که پایگاه اطلاع‌رسانی و خبری جماران در سال ۱۴۰۵ منتشر کرده است، حدود ۴۵درصد افراد زیر ۲۹سال و ۵۵درصد از افراد دارای تحصیلات دانشگاهی تمایل به مهاجرت دارند. هرچه از تهران به سمت روستاها حرکت کنیم، میل به مهاجرت کمتر می‌شود. عوامل مختلفی از جمله جنگ و مسائل اقتصادی، به‌علاوهٔ طرح‌های نظیر «طرح نفوذ»، که به پژوهش و ارتباط علمی با خارج از کشور می‌پردازد، به عنوان دلایل مهم برای تصمیم‌گیری جوانان و نخبگان برای مهاجرت مطرح می‌شوند.
در سطح جهانی نیز، عدم اطمینان از آینده به عنوان عاملی مهم برای مهاجرت در کشورهای مختلف شناخته می‌شود. نظرسنجی‌ها در اروپا نشان داده‌اند که نزدیک به نیمی از ساکنان کشورهای فرانسه، آلمان، ایتالیا و بریتانیا تمایل به زندگی در کشوری دیگر دارند. بحران هزینه‌های زندگی به‌عنوان عامل اصلی گرایش به مهاجرت در این کشورها مطرح شده است.
با این حال، تجربه نشان می‌دهد که الگوی مهاجرت ایرانیان به‌خاطر جنگ با دیگر کشورها تفاوت‌های قابل‌توجهی دارد. به‌رغم انتظارات، مهاجرت گسترده از سوی ایرانیان به مرزهای کشور به‌ویژه مرز ترکیه، در عمل رخ نداده است.
محمود مشفق، دانشیار گروه جمعیت‌شناسی دانشگاه علامه طباطبایی، تأکید می‌کند که مهاجرت یک پدیده چندعاملی است و تنها به سختی شرایط داخلی وابسته نیست. به گفتهٔ وی، مهاجرت را می‌توان به دو دسته کلی مهاجرت‌های اختیاری و اجباری تقسیم کرد. در حالی که مهاجرت‌های اجباری ناشی از اجبارهای محیطی و جنگ هستند، شرایط اقتصادی و تحریم‌ها نیز در افزایش میل به مهاجرت تأثیر دارند.
در نهایت، مشفق بیان می‌کند که میل به مهاجرت می‌تواند ناشی از شرایط بد اقتصادی باشد، اما تا زمانی که افراد قادر به تأمین هزینه‌های مهاجرت نباشند، این میل به عمل تبدیل نخواهد شد. در واقع، محدودیت‌های مهاجرت در داخل و خارج از کشور، موجب می‌شود که میل به اقدام به مهاجرت به طور مستقیم عملی نشود.
به‌طور کلی، شرایط اقتصادی و اجتماعی، جنگ‌ها و تحریم‌ها، همگی عواملی هستند که بر میل به مهاجرت ایرانیان تأثیرگذارند، اما عدم وجود زیرساخت‌های لازم برای مهاجرت، به‌عنوان مانع اصلی در این مسیر باقی می‌ماند.
بیشتر بخوانید: افزایش صادرات نفت کشورهای عربی خلیج فارس و کاهش نفوذ ایران در تنگه هرمز · آزمونی تازه برای صنایع با آزادسازی واردات لوازم خانگی
