محدودیت‌های شدید در سفر و مهاجرت افغان‌ها به کشورهای همسایه و دیگر مقاصد، واقعیتی تلخ و نگران‌کننده است که زندگی هزاران خانواده را تحت تأثیر قرار داده است. در حالی که روابط با طالبان، نگرانی‌های امنیتی و قاچاق مواد مخدر از جمله عواملی هستند که بر این محدودیت‌ها تأثیر می‌گذارند، بسیاری از افغان‌ها احساس می‌کنند در یک «زندان جغرافیایی» گرفتار شده‌اند.
زندگی در انتظار ویزا
شهروندان افغان به ویژه در کابل، به سختی برای دریافت ویزا تلاش می‌کنند. یک منبع در کابل می‌گوید: «ویزای همه‌جا بند شده است.» این در حالی است که بسیاری از افغان‌ها به مدت پنج سال تلاش کرده‌اند تا ویزای یک کشور خارجی را دریافت کنند، اما موفق نبوده‌اند. محدودیت‌ها نه تنها برای سفر، بلکه برای تحصیل و درمان نیز مشکلات جدی ایجاد کرده است.
بیشتر بخوانید: شنیده شدن صدای دو انفجار در ریاض و نجران عربستان سعودی
خانواده‌ای در اسلام‌آباد که از جنوری ۲۰۲۵ تاکنون در تلاش برای تمدید ویزای پاکستان هستند، می‌گویند ویزای یکی از اعضای خانواده سه بار رد شده و دو نفر دیگر نیز در سیستم گیر مانده‌اند. محمد اسماعیل، یکی از منابع در کابل، می‌گوید: «در گذشته می‌شد با پرداخت پول ویزای پاکستان را دریافت کرد، اما اکنون این راه نیز بسته شده است.»
چالش‌های تحصیل و درمان
محمد اسماعیل که به منظور فراهم‌کردن امکان آموزش برای دخترانش خانواده‌اش را به اسلام‌آباد منتقل کرده بود، اکنون با مشکل تمدید ویزا مواجه است. دختران او که در صنف دهم بودند، به ناچار به افغانستان بازگشتند و از ادامه تحصیل محروم شدند. او می‌گوید: «این مکاتب آنلاین کیفیت آموزشی مطلوب ندارند و چشم‌انداز روشنی برای آینده بچه‌ها فراهم نمی‌کنند.»
علاوه بر این، روند دریافت ویزای درمانی برای افغان‌ها به شدت دشوار شده است. احمد، منبع دیگری در کابل، می‌گوید: «پاکستان صدور ویزای سیاحتی و تجارتی را متوقف کرده است، اما ویزای درمانی همچنان صادر می‌شود.» با این حال، دریافت این ویزا نیاز به اسناد پزشکی کامل و طی مراحل طولانی دارد. در میدان هوایی اسلام‌آباد، داکتران به صورت سلیقه‌ای اسناد پزشکی مسافران را بررسی می‌کنند و در هر پرواز حدود پنج تا شش نفر به دلیل مشکلات مربوط به اسناد از میدان هوایی بازگردانده می‌شوند.
ایران نیز با افزایش قیمت و محدودیت در صدور ویزا، مسیر مهاجرت افغان‌ها را دشوار کرده است. بسیاری از افغان‌ها که به ایران می‌روند، به دلیل عدم بازگشت ویزاهای آنها نیز با مشکلاتی مواجه شده‌اند. فریدون، یک تاجر افغان، می‌گوید: «در گذشته، دریافت ویزای ایران روندی ساده بود، اما اکنون شرایط به شدت تغییر کرده است.»
در کشورهای آسیای میانه نیز اوضاع مشابهی حاکم است. قزاقستان که در گذشته مقصدی آسان برای سفر افغان‌ها بود، اکنون به محلی دشوار برای دریافت ویزا تبدیل شده است. فریدون می‌گوید: «ماهی‌ها برای دریافت ویزا تلاش کرده‌ام، اما موفق نشده‌ام.» روسیه نیز به شدت محدودیت‌های ویزا را برای افغان‌ها افزایش داده است، به طوری که حتی ویزاهای تحصیلی و بورسیه‌ها نیز متوقف شده‌اند.
بر اساس گزارش‌ها، هند که زمانی مقصدی اصلی برای سفر افغان‌ها بود، اکنون صدور ویزاهای سیاحتی و تحصیلی را متوقف کرده و ویزای درمانی نیز به ندرت صادر می‌شود. در این شرایط، افغان‌ها به دنبال راه حل‌های جدید برای ادامه زندگی و تحصیل خود هستند، اما واقعیت‌های موجود نشان می‌دهد که راه‌های پیش رو به شدت محدود شده است.
بیشتر بخوانید: توافق آتش‌بس در اولشکی: امیدی به نجات غیرنظامیان · جان مرشایمر: جنگ‌افروزی علیه ایران، انگیزه هسته‌ای را تقویت کرد
