فریبا مولایی آقاجان، مدرس دانشگاه و کارشناس گرافیک، در بررسی هویت ایرانی در طراحی گرافیک معاصر، به چالش‌ها و فرصت‌های موجود در این عرصه می‌پردازد. سرو، بته‌جقه، اسلیمی و نستعلیق نه تنها یادآور گذشته‌اند بلکه به عنوان نمادهای فرهنگی ایرانی، در طراحی‌های امروز می‌توانند نقش مهمی ایفا کنند. با این حال، در دنیای مدرن که مینیمالیسم و سادگی به جریان غالب تبدیل شده‌اند، این میراث بصری با چالش‌هایی روبه‌رو است.
تأثیر شرایط اجتماعی بر طراحی گرافیک
مولایی آقاجان به تأثیر شرایط اجتماعی و فرهنگی بر انتخاب عناصر بصری اشاره می‌کند و بیان می‌کند که میزان استفاده از نمادهای ایرانی به وضعیت محیطی و جریان‌های اجتماعی وابسته است. وی می‌گوید: «در برخی موقعیت‌های فرهنگی یا سیاسی، توجه به نقوش ایرانی افزایش پیدا می‌کند، اما این استفاده باید متناسب با نوع فعالیت و هویت برندی باشد که قرار است از این عناصر بهره ببرد.»
بیشتر بخوانید: حضور چهره‌های سینمایی در مراسم تشییع حمید علیدوستی
به گفته این کارشناس، استفاده از نمادهای ایرانی نباید تنها به انتخابی تزئینی تبدیل شود. هر برند هویت مشخصی دارد که رنگ‌های سازمانی، المان‌ها و مفاهیم آن را در بر می‌گیرد. بنابراین، استفاده از نمادهای ایرانی زمانی درست است که این عناصر با هویت اصلی برند و مخاطب هدف هماهنگ باشند.
ظرفیت‌های طراحی معاصر و چالش‌ها
بخشی از ظرفیت هویت بصری ایران در نمادهایی نهفته است که در طول تاریخ، علاوه‌بر زیبایی، حامل مفاهیم فرهنگی و معنایی بوده‌اند. سرو ایرانی، بته‌جقه، نقوش اسلیمی و ختایی از جمله این عناصر هستند که قابلیت بازخوانی و استفاده در طراحی‌های امروز را دارند. اما با وجود این ظرفیت‌ها، همه نقش‌مایه‌های ایرانی به یک اندازه در طراحی معاصر حضور ندارند. برخی از آن‌ها با وجود برخورداری از ارزش هنری و قابلیت‌های روایی، کمتر به زبان گرافیک امروز ترجمه شده‌اند.
مولایی آقاجان در این خصوص به نقاشی‌های سقاخانه‌ای و آثار روایی موجود در کاخ‌های تاریخی اصفهان اشاره می‌کند و می‌گوید: «این نقاشی‌ها که هم هویت ایرانی و هم اسلامی را در خود دارند، کمتر مورد استفاده قرار گرفته‌اند.»
در میان این چالش‌ها، مولایی آقاجان بر ضرورت بازآفرینی عناصر سنتی در قالب‌های متناسب با نیازهای ارتباطی و بصری امروز تأکید می‌کند. او می‌گوید: «قرار نیست نقش‌های تاریخی بدون تغییر در طراحی‌های جدید تکرار شوند. بلکه می‌توان با شناخت ساختار و معنای آن‌ها، خوانشی تازه از این میراث ارائه کرد.»
در نهایت، به عقیده مولایی آقاجان، آشنایی مدیران و صاحبان کسب‌وکار با مفهوم برندبوک و اهمیت هویت بصری می‌تواند زمینه‌ساز استفاده هدفمندتر از عناصر فرهنگی ایران باشد. این رویکرد به‌گونه‌ای است که نمادهای تاریخی نه به‌عنوان تزئیناتی جدا از ماهیت برند، بلکه به‌عنوان بخشی از هویت و ارتباط با مخاطب در نظر گرفته شوند.
بیشتر بخوانید: محیا دهقانی: زنان در سینمای مقاومت فراموش شده‌اند · منصوره افشار: میراث دیداری و شنیداری ایران در خطر است
