ایران با وجود برخورداری از منابع گسترده انرژی، نیروی انسانی تحصیلکرده و زیرساختهای صنعتی، در تازهترین ارزیابی شاخص رفاه لگاتوم در رتبه ۱۱۶ جهان قرار گرفته است. این رتبه، پایینتر از میانگین عملکرد تاریخی ایران در این شاخص است و نشاندهنده چالشهای عمیق در تبدیل ظرفیتهای بالقوه به رفاه عمومی است.
ارزیابی جامع شاخص رفاه
شاخص رفاه لگاتوم فقط به درآمد یا تولید ناخالص داخلی بسنده نمیکند و مجموعهای از عوامل اقتصادی، اجتماعی، نهادی و سیاسی را در ارزیابی خود لحاظ میکند. در روششناسی جدید این شاخص، وضعیت کشورها در سه قلمرو «توسعه»، «آزادی» و «جامعه» بررسی میشود، که در مجموع ۱۰ رکن و بیش از ۱۵۰ نشانگر را دربرمیگیرد. بر اساس این ارزیابی، بهترین جایگاه ثبتشده ایران در این شاخص رتبه ۱۰۲ و بدترین جایگاه آن رتبه ۱۳۲ بوده و میانگین رتبه ایران در دوره مورد بررسی ۱۱۳ اعلام شده است.
بیشتر بخوانید: صادرات یک میلیارد دلاری شکلات ایرانی به ۶۰ کشور و آغاز پروازهای عمره
رتبه ۱۱۶ ایران در این شاخص، فاصله میان ظرفیتهای بالقوه کشور و میزان تبدیل این ظرفیتها به رفاه قابل لمس برای شهروندان را برجسته میکند. این فاصله بهسادگی با میزان منابع طبیعی یا اندازه اقتصاد توضیح داده نمیشود و به عملکرد نهادهای اقتصادی و اجتماعی نیز ارتباط دارد.
چالشهای کلیدی در تبدیل منابع به رفاه
چرا منابع ایران به رفاه عمومی تبدیل نشدهاند؟ با وجود ذخایر قابل توجه نفت و گاز، نیروی انسانی تحصیلکرده و زیرساختهای صنعتی، هنوز عواملی مانع از تحقق رفاه عمومی هستند. تورم، کاهش قدرت خرید، نااطمینانی اقتصادی و دشواریهای کسبوکار از جمله چالشهایی هستند که به ویژه بر کیفیت زندگی شهروندان اثر میگذارند.
جعفر خیرخواهان، اقتصاددان، معتقد است که نمیتوان وضعیت کشور را صرفاً با کمبود منابع توضیح داد. او به این نکته اشاره میکند که برخورداری از ظرفیت با بهرهمندی از رفاه تفاوت دارد. از منظر او، شاخص رفاه لگاتوم اهمیت خود را از این حیث پیدا میکند که کیفیت حکمرانی، آزادیهای مدنی، امنیت، شرایط کسبوکار، آموزش، سلامت و سرمایه اجتماعی را نیز در نظر میگیرد.
پیشبینیپذیری اقتصادی یکی از عوامل کلیدی در این میان است. هنگامی که قواعد اقتصادی ناپایدار و غیرقابل پیشبینی هستند، خانوارها و بنگاهها نمیتوانند برای آینده برنامهریزی کنند. در چنین شرایطی، بخشی از سرمایه به سمت حفظ ارزش دارایی یا خروج از کشور حرکت میکند.
خیرخواهان همچنین به ضعف اعتماد عمومی به نهادهای دولتی و سازوکارهای حل اختلاف اشاره میکند. این ضعف میتواند هزینههای انجام فعالیتهای اقتصادی و اجتماعی را افزایش دهد و افراد را به روابط شخصی و شبکههای غیررسمی وابسته کند.
بهبود رفاه ایران تنها با افزایش درآمدهای نفتی یا توسعه زیرساختها حاصل نخواهد شد. اصلاح سازوکارهایی که منابع را به رفاه تبدیل میکنند نیز اهمیت دارد. حاکمیت قانون، شفافیت، پاسخگویی، ثبات مقررات، کاهش تعارض منافع و فراهم کردن امکان مشارکت اجتماعی و اقتصادی از جمله مواردی هستند که باید مورد توجه قرار گیرند.
رتبه ۱۱۶ ایران در شاخص رفاه لگاتوم، در واقع تأکیدی بر نیاز به اصلاحات عمیق در ساختار اقتصادی و اجتماعی کشور است تا بتواند فاصله میان ظرفیتها و واقعیتهای زندگی مردم را کاهش دهد.
بیشتر بخوانید: ایران خودرو قیمت چهار مدل هایما را تا ۱/۲ میلیارد تومان افزایش داد · پرواز موفق هواپیمای وارش به تاجیکستان پس از بازگشت به تهران
