یعقوب آزاده دل، مشاور مدیرعامل سازمان حمل و نقل ترافیک شهرداری تهران، در یادداشتی به اهمیت برگزاری روز بدون خودرو و تأثیر آن بر کاهش وابستگی به بنزین اشاره کرده است. ایده روز بدون خودرو که ریشه‌های آن به میانه دهه ۱۹۹۰ برمی‌گردد، به‌عنوان فرصتی برای تجسم شهری با وابستگی کمتر به خودرو و سوخت‌های فسیلی مطرح شده است.
چالش‌های حمل و نقل و مصرف انرژی در تهران
این روز به‌ویژه در ایران، به دلیل مدیریت مصرف انرژی و بنزین، اهمیت دوچندانی پیدا کرده است. بر اساس آمارها، ۶۲ درصد از خودروهای در حال تردد در تهران تک‌سرنشین هستند که نشان‌دهندهٔ استفاده ناکارآمد از ظرفیت خودروهاست. این الگو نه تنها به ترافیک دامن می‌زند بلکه مصرف سوخت را نیز افزایش می‌دهد.
بیشتر بخوانید: سردار ابوالفضل موسوی‌پور: ترددها در مهرماه ۳۰ درصد افزایش می‌یابد
علاوه بر این، از حدود ۲۰ میلیون سفر روزانه در تهران، حدود ۲۰ درصد سفرها کمتر از ۵ کیلومتر هستند. این نشان می‌دهد که میلیون‌ها سفر کوتاه در یک شهر انجام می‌شود که می‌تواند با شیوه‌های دیگری غیر از خودروی شخصی صورت گیرد. به‌طور خاص، ۴۰ درصد از سفرهای زیر ۵ کیلومتر با خودروی شخصی انجام می‌شود که بیانگر یک الگوی شهری مصرف انرژی ناپایدار است.
تغییر در الگوی حمل و نقل و طراحی شهری
آزاده دل بر این نکته تأکید می‌کند که روز بدون خودرو می‌تواند فرصتی برای تمرین کاهش مصرف بنزین باشد، بدون اینکه نیاز به جابه‌جایی حذف شود. سفرهای کوتاه شهری، نقطه آغاز مناسبی برای این تغییر هستند. می‌توان از روش‌هایی همچون پیاده‌روی، دوچرخه‌سواری، دوچرخه برقی و ترکیبی از حمل‌ونقل عمومی و میکروموبیلیتی استفاده کرد. این تغییرات نه تنها ترافیک و آلودگی هوا را کاهش می‌دهد، بلکه به کاهش مصرف سوخت نیز کمک می‌کند.
به‌علاوه، توسعه زیرساخت‌هایی مانند مسیرهای دوچرخه‌سواری و حمل‌ونقل عمومی باید بخشی از استراتژی مدیریت انرژی کشور باشد. اما این سیاست‌ها بدون تغییر در ساختار شهری کامل نخواهد شد. باید محل‌های کاری، سکونت، آموزش و خرید در دسترس‌تر و نزدیک‌تر به هم قرار گیرند تا خودرو به گزینه پیش‌فرض شهروندان تبدیل نشود.
تجربه‌های موفق در سایر کشورها مانند استانبول و باکو نشان می‌دهد که کاهش وابستگی به خودرو می‌تواند به یک هدف عینی تبدیل شود. در این شهرها، تردد خودروهای معمولی محدود و گزینه‌های حمل‌ونقل عمومی و دوچرخه‌سواری رونق یافته است. این تجربیات نشان می‌دهد که حمل‌ونقل را نمی‌توان جدا از نحوهٔ توسعه شهری مشاهده کرد.
آزاده دل در پایان تأکید می‌کند که روز بدون خودرو می‌تواند شروعی برای تغییرات پایدار در مصرف بنزین باشد. پرسش کلیدی این است که آیا برای سفرهای روزمره واقعاً به خودرو نیاز داریم یا می‌توان با استفاده از گزینه‌های دیگر، شهری با وابستگی کمتر به بنزین ساخت.
بیشتر بخوانید: گفتگوی تلفنی سیدعباس عراقچی و محمد اسحاق دار · کاهش سرفاصله قطارهای مترو تهران برای روزهای شلوغ مهر
