رهبر انقلاب در پیامی مهم به نقش کلیدی علم و نخبگان در شکل‌دهی به آینده ایران اشاره کردند و بر اهمیت «العلمُ سلطان» تأکید کردند. این مفهوم فراتر از یک توصیه علمی، به عنوان یک گزاره عمیق درباره نسبت علم، قدرت و آینده کشور مطرح می‌شود.
علم؛ از دانایی به قدرت
تجربه تاریخ تمدن‌ها نشان می‌دهد که هیچ تمدنی صرفاً با برخورداری از جمعیت یا منابع طبیعی پایدار نمانده است. تمدن‌ها زمانی قدرت تاریخی پیدا کرده‌اند که توانسته‌اند دانش تولید کنند و آن را به فناوری تبدیل نمایند. در عصر حاضر، قدرت کشورها تنها در تعداد سلاح‌ها یا حجم منابع خلاصه نمی‌شود. کشورهایی که در مرزهای دانش پیشتازند، نقش مهمی در تعیین قواعد آینده خواهند داشت.
بیشتر بخوانید: قطع دوباره سخنرانی دونالد ترامپ در یک مراسم انتخاباتی
مسأله امروز ایران؛ صرفا پیشرفت نیست، ساختن آینده است
در پیام رهبر انقلاب، تأکید بر «مرزشکنی علمی»، «حل مسائل کشور»، «علوم پایه» و «خلاقیت و نوآوری» به وضوح نشان‌دهنده این است که مسأله اصلی کشور تنها افزایش تولید علمی نیست، بلکه تبدیل علم به ظرفیت ساخت آینده است. کشورهایی که تنها مصرف‌کننده فناوری‌های تولیدشده باشند، ممکن است رشد اقتصادی داشته باشند اما الزاماً صاحب قدرت تمدنی نخواهند بود.
نقطه عزیمت قدرت تمدنی آنجاست که یک ملت بتواند درباره مسائل ناشناخته پرسش‌های جدید طرح کند و فناوری‌های نو خلق کند. تأکید بر علوم پایه در این پیام نیز بدین معناست که ایران باید در خلق فناوری‌هایی که هنوز وجود ندارند، سهم داشته باشد.
نخبه؛ از استعداد فردی تا سرمایه تمدنی
در این چارچوب، مفهوم نخبگی نیز تغییر می‌کند. نخبه، صرفاً فردی با ضریب هوشی بالا نیست، بلکه کسی است که خود را عنصری مؤثر در جامعه می‌داند و استعداد خود را برای رشد جامعه به کار می‌گیرد. از این منظر، حفظ نخبگان کافی نیست؛ بلکه باید نخبگی فردی به ظرفیت تمدنی تبدیل شود.
نخبه‌ای که مسأله آب، انرژی، غذا یا محیط زیست را مسأله خود بداند، بخشی از شبکه انسانی ساخت تمدن آینده خواهد بود. این نکته به اهمیت «خرد جمعی نخبگان» اشاره دارد، چرا که تمدن‌ها با نبوغ افراد معدود ساخته نمی‌شوند، بلکه با تبدیل نبوغ‌های پراکنده به یک شبکه سازمان‌یافته از دانش، تجربه و خلاقیت شکل می‌گیرند.
از دانشگاه تا میدان تمدن
ضرورت اتصال زنجیره علم تا مصرف یکی از مهم‌ترین گزاره‌های پیام رهبر انقلاب است. دانشگاه نباید در خود بسته بماند و صنعت نیز باید از سرچشمه‌های دانش جدا نشود. شکل‌گیری یک شبکه زنده و مستمر میان دانشگاه، صنعت، دولت و جامعه می‌تواند علم را به قدرت تبدیل کند.
این زنجیره، یکی از مهم‌ترین الزامات ساخت «ایران فردا» است. علم بدون فناوری و اقتصاد بدون حکمرانی مناسب نمی‌تواند قدرت تمدنی تولید کند.
مرجعیت علمی؛ حلقه اتصال ایران قوی به ایران اثرگذار
مرجعیت علمی به معنی توانایی جامعه در طرح پرسش‌های جدید و تولید نظریه و فناوری است. اگر ایران بتواند از مرحله «تولیدکننده دانش» به مرحله «مرجع تولید دانش و فناوری» حرکت کند، آنگاه علم به یکی از منابع قدرت اثرگذاری کشور تبدیل خواهد شد.
جهان در حال عبور از ترتیبات گذشته است و در این شرایط، کشورهایی که توانایی ساخت آینده را دارند، موفق خواهند بود. ایران باید از منطق مصرف فناوری عبور کرده و به سمت طراحی و تولید فناوری‌های آینده حرکت کند.
بیشتر بخوانید: زلزله ۴.۵ ریشتری بوشهر را لرزاند · یاندکس سه ابررایانه خود را به مکان‌های جدید منتقل کرد
