گفتگوهای ظاهرا غیرمستقیم هیاتهای ایرانی و آمریکایی در جریان سفر مسعود پزشکیان به نیویورک، در شرایطی صورت گرفت که اطلاعی از موضع رهبر جمهوری اسلامی راجع به مذاکرات وجود نداشت.
سکوت رهبر و ابهامات در مواضع
در بیش از سه هفته منتهی به سفر رئیسجمهور ایران، اساسا غیر از یک متن تسلیت، هیچ پیام دیگری به نقل از مجتبی خامنهای منتشر نشد. در روز سفر هم، پیامی کلی به مناسبت آغاز سال تحصیلی انتشار یافت که اشارهای به بحرانهای اخیر یا اصولا مشکلات کشور نمیکرد. در واقع آخرین پیام رهبر در اشاره به این مشکلات، متن ۶ شهریور به مناسبت «هفته دولت» بود که مسئولان را از «بیان صادقانه ضعفها» بر حذر میداشت.
بیشتر بخوانید: مقبره شهدای گمنام در بوستان شقایق تهران رونمایی شد
در خصوص اینکه پیامهای منتسب به مجتبی خامنهای، در چه فرآیندی تولید میشوند یا سهم او در تولید متنها چقدر است، اختلافنظر وجود دارد. اما اهمیت این موضوع در زمانهای مختلف و نوع مواضعی که اعلام میشود، غیرقابل انکار است.
تأثیرات بر اقتصاد و نظامیان ارشد
در آستانه سفر مسعود پزشکیان، اطلاع از دیدگاه مقام اول حکومت اهمیت بیشتری پیدا کرده بود؛ بهویژه به دلیل تأثیرات ویرانگر محاصره دریایی آمریکا بر اقتصاد ایران و برخی مواضع غیرمنتظره نظامیان ارشد در موضوع «احیای تفاهمنامه اسلامآباد» میان ایران و آمریکا. مواضع افرادی چون یدالله جوانی، معاون سیاسی، و حسین محبی، سخنگوی سپاه، بر لزوم بازگشت به تفاهمنامه تأکید کردند.
محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، خواستار «اجرای شروط تفاهمنامه» از سوی آمریکا شده بود. این موضعگیریها اهمیت دارند زیرا تفاهمنامه اسلامآباد، پیشتر هدف انتقاد شدید جریانهایی قدرتمند در حکومت ایران قرار گرفته بود.
پس از مذاکرات نیویورک، رسانههایی رسمی به انتقاد از وزیر خارجه پرداختند و این انتقادات میتواند نشاندهنده وجود اختلاف نظر در سطوح مختلف حکومت باشد. یحیی رحیمصفوی، مشاور عالی فرمانده کل قوا، اعلام کرد: «رهبر انقلاب مصلحت دیدند و دست دولت را در مذاکرات باز گذاشتند».
با توجه به تجربیات گذشته، این پرسش مطرح میشود که آیا گفتگوهای اخیر نیز به تجربهای مشابه با تصویب و سپس بیاعتبار شدن تفاهمنامه اسلامآباد تبدیل خواهد شد؟ جامعه بینالمللی در فهم مواضع دیپلماتها و دولت سردرگم خواهد ماند.
در نهایت، موضع رهبر جمهوری اسلامی بهعنوان مقام نهایی تصمیمگیری، بهنظر میرسد که در تصمیمات راهبردی نقش کلیدی ایفا میکند و ممکن است در هر زمان که صلاح بداند، جلوی اجرای هر تصمیمی را بگیرد.
بیشتر بخوانید: خانوادهٔ خواهران رحیمی از سازمان ملل درخواست کمک کردند · گوئو جیاکون: آمریکا و ایران باید راه صلح را انتخاب کنند
