مدیریت بحران در ایران با چالش‌های متعددی روبرو است و بارش‌های پاییزی مهر، که ۷ جان را گرفت و خسارت‌های بسیاری به زیرساخت‌ها وارد کرد، بار دیگر ضرورت آمادگی در برابر مخاطرات طبیعی را یادآوری می‌کند. این حوادث در حالی رخ می‌دهند که پیش‌بینی‌ها از تقویت پدیده ال‌نینو و احتمال تغییر الگوهای بارش حکایت دارد و سوال مهمی را مطرح می‌کند: چرا با وجود هشدارهای هواشناسی، هنوز سیلاب‌ها به تلفات جانی و خسارت‌های گسترده منجر می‌شوند؟
چالش‌های طبیعی و اجتماعی ایران
ایران به دلیل موقعیت جغرافیایی و تنوع اقلیمی خود، تنها در معرض تبعات ال‌نینو و سیلاب نیست، بلکه با تهدیداتی چون زلزله، خشکسالی، فرونشست زمین و زمین‌لغزش نیز مواجه است. در این شرایط، وقوع یک مخاطره طبیعی لزوماً به فاجعه منجر نمی‌شود. میزان تلفات و خسارت‌ها به کیفیت اقدامات پیشگیرانه، رعایت ضوابط ساخت‌وساز و آمادگی دستگاه‌های مسئول بستگی دارد. با وجود این، می‌توان با شناسایی خطرها و اجرای اقدامات به‌موقع از تبدیل آن‌ها به بحران‌های انسانی جلوگیری کرد.
بیشتر بخوانید: وزیر کشور ایران: پیگیری موضوعات امنیتی و ترددهای مرزی در سفر به باکو
ضرورت آموزش و آگاهی در مدیریت بحران
حمیدرضا خانکه، مدیر مرکز تحقیقات سلامت در حوادث و بلایا، بر ضرورت مدیریت علمی مخاطرات تأکید دارد. او معتقد است که برای مقابله با این چالش‌ها، نیاز به مشارکت عمومی، آگاهی‌بخشی به خانواده‌ها و آموزش مستمر از مدارس تا سطوح عالی وجود دارد. بارش باران می‌تواند امید به بهبود وضعیت سدها و پایان خشکسالی را ایجاد کند، اما برای خانواده‌هایی که خانه‌هایشان در مسیر سیلاب قرار دارد، همان باران می‌تواند تهدیدی جدی باشد. این واقعیت دوگانه، ضرورتی را برای آمادگی در برابر بارش‌های شدید مطرح می‌کند.
فاطمه فلاحتی، عضو هیات علمی و مدیر گروه پژوهشی مخاطرات آب و هواشناختی مؤسسه پژوهشی سوانح طبیعی، به این نکته اشاره می‌کند که خطر سیلاب تنها به مقدار باران بستگی ندارد. او می‌گوید: «مردم باید بدانند حتی اگر باران در محل زندگی‌شان شدید نباشد، احتمال خطر سیلاب وجود دارد. آب می‌تواند از ارتفاعات به سمت مناطق پایین‌دست حرکت کند.» این آگاهی می‌تواند جان افراد را نجات دهد و به کاهش خسارت‌ها کمک کند.
اقدامات لازم برای پیشگیری از خسارات
با توجه به پیش‌بینی‌های سازمان هواشناسی کشور مبنی بر احتمال بارش‌های فراتر از نرمال در پاییز، سوال این است که آیا دستگاه‌های مسئول برای پیشگیری از خسارت‌های احتمالی آماده‌اند؟ فلاحتی تأکید می‌کند که آمادگی تنها با اعلام آماده‌باش یا برگزاری جلسات مدیریت بحران حاصل نمی‌شود. اقدامات پیشگیرانه باید در میدان انجام شوند و ارزیابی دقیقی از نتایج آن‌ها وجود داشته باشد.
مدیریت سیلاب در ایران نیازمند یک رویکرد جامع است که شامل شناسایی نقاط پرخطر، پاک‌سازی دهانه پل‌ها و آبروها، و تعیین مسیرهای امن تخلیه باشد. همچنین باید اطمینان حاصل شود که اطلاعات هواشناسی با وضعیت رودخانه‌ها و زیرساخت‌های آسیب‌پذیر پیوند خورده است. در نهایت، عملکرد دستگاه‌های مسئول باید با شاخص‌هایی از جمله میزان مرگ‌ومیر و خسارت‌های اقتصادی ناشی از حوادث ارزیابی شود. این ارزیابی‌ها می‌توانند نشان دهند که آیا هشدارها به‌موقع صادر شده‌اند و آیا اقدامات لازم برای کاهش خسارت‌ها انجام شده است یا خیر.
بیشتر بخوانید: سردار سید مجید ابن‌الرضا: تمدن ایران را نمی‌توان تحقیر کرد · موج جدید بارشی ۲۳ استان را در بر می‌گیرد و تهران بارانی می‌شود
