دودخانه کاس‌آقا حیدری در گیلان، محلی پر از عطر و خاطره‌های دیرین است. بوی دودی که از درز و شکاف‌های این دودخانه به مشام می‌رسد، نشان‌دهندهٔ یک هنر قدیمی است که به مرور زمان در حال فراموشی است. این دودخانه که ۷۰ سال پیش توسط پدر کاس‌آقا حیدری ساخته شده، همچنان به فعالیت خود ادامه می‌دهد.
چهره‌های زحمت‌کش دودخانه
در این دودخانه، سه کارگر مسئولیت‌های مختلفی را بر عهده دارند. قربانعلی، مسئول آتش است و با دقت آتش زیر خاکستر را کنترل می‌کند. محمد، نوه بزرگ کاس‌آقا، وظیفه پر کردن کالبی‌های چوبی از شالی‌های تازه را بر عهده دارد و فرخ، مهندس دود خانه، به دقت نوع و مقدار هیزم و سبوس را تنظیم می‌کند. این کارگران با دست‌های خود، عطر و طعم دودی برنج را به وجود می‌آورند و هر کدام به نوعی در حفظ این صنعت سنتی نقش دارند.
بیشتر بخوانید: جواد انصافی، ریشه‌های سیاه‌بازی و لوتی‌های تهران را بررسی می‌کند
دودخانه، یادآور خاطرات گذشته
کاس‌آقا حیدری به یاد می‌آورد که در گذشته، دودخانه‌ها در هر خانه‌ای وجود داشتند و مردم محلی از آن‌ها برای خشک کردن شالی‌های تازه چیده شده استفاده می‌کردند. او با اشتیاق از روزهای قدیم می‌گوید که دودخانه‌ها محل انبار و خشک کردن شالی‌ها بودند و دود آن‌ها به حفظ کیفیت برنج کمک می‌کرد. او به یاد دارد که در آن زمان، حتی افرادی که خود شالیکار نبودند، دودخانه‌های خود را به دیگران اجاره می‌دادند.
محمد، نوه کاس‌آقا، از عطر برنج دودی به عنوان بخشی از خاطراتش یاد می‌کند. او می‌گوید: «این بو واقعا خوشمزه و خاطره‌انگیز است.» با این حال، او نیز به چالش‌های این کار اشاره می‌کند؛ چرا که جوانان کمتر تمایل دارند در دودخانه‌های قدیمی کار کنند و این کار را کثیف می‌دانند. او به مهارت‌های خود در انتخاب نوع هیزم و شالی اشاره می‌کند و تأکید می‌کند که برنج دودی به دست آمده از دودخانه‌های سنتی، طعمی خاص و ماندگار دارد.
قربانعلی، کارگر دیگر دودخانه، بر اهمیت حفظ کیفیت هیزم تأکید می‌کند و می‌گوید: «اگر از هیزم نامرغوب استفاده شود، کیفیت برنج دودی به شدت تحت تأثیر قرار می‌گیرد.» او همچنین به خطرات ناشی از سوزاندن مواد نامناسب در دودخانه‌ها اشاره می‌کند و می‌گوید که برخی از دودخانه‌داران به دلیل سود بیشتر، از موادی مانند لاستیک و پلاستیک استفاده می‌کنند که به شدت ممنوع است.
فرخ، که به عنوان مهندس دود شناخته می‌شود، از تجربیات خود در این صنعت می‌گوید و به خاطراتی از دوران گذشته اشاره می‌کند. او تأکید می‌کند که مشتریان برنج دودی نه تنها در ایران، بلکه از کشورهای دیگر نیز وجود دارند و این نشان‌دهندهٔ اهمیت این هنر در سطح بین‌المللی است.
در نهایت، دودخانه کاس‌آقا حیدری نه تنها یک محل تولید برنج دودی است، بلکه محلی برای انتقال فرهنگ و تاریخ کشاورزی ایران به نسل‌های آینده نیز به شمار می‌رود. کارگران این دودخانه با عشق و زحمت، عطر و طعم دودی برنج را به یادگار می‌گذارند و امید دارند که این هنر ارزشمند هرگز فراموش نشود.
بیشتر بخوانید: تشکیل تیم مشترک عراق و سوریه برای ازسرگیری سفرهای زیارتی · عباس عاشوری: مشارکت مردمی در پایش پرندگان مهاجر گیلان اهمیت بالایی دارد
