دولت دونالد ترامپ با هدف محدود کردن دسترسی جمهوری اسلامی به تجهیزات نظامی و منابع مالی، طرحی جدید برای محاصره ایران از طریق زمین را به اجرا گذاشته است. این برنامه که به نام "دروازه آهنین" شناخته می‌شود، تلاش می‌کند تا با گسترش نظارت بر مبادلات مرزی، راه‌های ارتباطی ایران را مسدود کند. با این حال، اجرای چنین سیاستی در مرزهای زمینی ایران به همکاری چندین کشور نیاز دارد.
پیچیدگی مرزهای ایران و چالش‌های محاصره زمینی
ایران نزدیک به شش هزار کیلومتر مرز مشترک با هفت کشور دارد. ارتباطات تجاری با عراق، ترکیه، پاکستان، افغانستان و کشورهای آسیای مرکزی، و همچنین مسیر دریای خزر به روسیه، شبکه‌ای از مبادلات منطقه‌ای را شکل می‌دهد که کنترل کامل آن خارج از توانایی‌های آمریکا است.
بیشتر بخوانید: آمریکا در تلاش برای محاصره زمینی ایران ناکام ماند
دولت ترامپ در روز دوشنبه ۱۸ آبان، پس از گفت‌وگو با محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخست‌وزیر قطر، اعلام کرد که کشورهای عربی از جمله قطر، عربستان سعودی، امارات، بحرین و کویت از ادامه محاصره ایران حمایت می‌کنند. این حمایت به معنای تایید مستقل تمامی جزئیات سیاست آمریکا از سوی این کشورها نیست، چرا که نخست‌وزیر قطر بر پیشرفت مذاکرات و ضرورت دستیابی به توافقی برای پایان درگیری‌ها تاکید کرده است.
عملیات "دروازه آهنین" و اهداف واشنگتن
فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا، سنتکام، به تازگی از تشکیل کارگروه ویژه‌ای به نام "دروازه آهنین" خبر داده است. این کارگروه متشکل از حدود ۲۰ نیروی نظامی و غیرنظامی، مسئولیت هماهنگی با دیگر سازمان‌های آمریکایی برای جلوگیری از انتقال تسلیحات پیشرفته و کالاهای تحریمی از مرزهای ایران و دریای خزر را بر عهده دارد. برد کوپر، فرمانده سنتکام، هدف این اقدام را تقویت محاصره دریایی و کاهش توان جمهوری اسلامی برای بازسازی صنایع تسلیحاتی اعلام کرده است.
تحلیلگران سیاسی همچون بابک دربیکی، بر این باورند که گستردگی مرزهای ایران و پیچیدگی روابط منطقه‌ای، اجرای محاصره کامل زمینی را به اقدامی دشوار تبدیل کرده است. به عنوان مثال، عراق با داشتن طولانی‌ترین مرز زمینی با ایران و روابط اقتصادی و سیاسی گسترده با تهران، یکی از مهم‌ترین موانع در این راستا محسوب می‌شود.
نظارت بیشتر بر شرکت‌های واسطه و افزایش خطر همکاری با مجموعه‌های تحریم‌شده می‌تواند هزینه واردات را بالا ببرد و دسترسی به برخی تجهیزات حساس را دشوارتر کند. این در حالی است که حسن منصور، اقتصاددان، معتقد است که برای ارزیابی عملیات "دروازه آهنین" باید میان جلوگیری از انتقال تجهیزات نظامی و مسدود کردن مبادلات تجاری ایران تفاوت قائل شد. او بر این باور است که آمریکا می‌تواند در محدود کردن انتقال برخی تسلیحات موفقیت‌هایی به دست آورد، اما قطع کامل ارتباطات اقتصادی ایران با کشورهای همسایه بعید است.
در نهایت، ادامه این مبادلات به معنای بی‌اثر بودن فشار آمریکا نیست. نظارت بیشتر بر شرکت‌های واسطه و افزایش خطر همکاری با مجموعه‌های تحریم‌شده می‌تواند هزینه واردات را بالا ببرد و دسترسی به برخی تجهیزات حساس را دشوارتر کند. با این حال، تجربه تحریم‌های گذشته نشان داده است که حتی در شرایط محدودیت شدید، مسیرهای جایگزین برای واردات باقی می‌مانند.
بیشتر بخوانید: مقام‌های دولت ترامپ به پایگاه‌های نظامی پناه بردند · آیزنکوت به نتانیاهو هشدار داد از جنگ با ایران پرهیز کند
