جماعت تبلیغ افغانستان به عنوان یک جریان دینی، در سال‌های اخیر با چالش‌های داخلی و تغییرات رهبری مواجه شده است. این جریان که از سنت دیوبندی اسلام سنی تاثیر گرفته، بر دوری از سیاست تاکید دارد و برنامه‌های خود را بیشتر بر ایمان، نماز، عبادت و اخلاق متمرکز کرده است.
تاریخچه و گسترش جماعت تبلیغ
اطلاعات منظم و دقیقی درباره نخستین حضور جماعت تبلیغ در سراسر افغانستان وجود ندارد، اما پژوهش‌ها نشان می‌دهد که این جریان در آغاز دهه ۱۳۷۰، پس از روی کار آمدن مجاهدین، وارد هرات شد. گروه‌هایی از پاکستان در مسجدهای این شهر فعالیت می‌کردند و به تدریج شبکه محلی این جریان شکل گرفت. در میزان ۱۳۹۶، بیش از ۳۵ هزار نفر در یک اجتماع سه‌روزه جماعت تبلیغ در هرات شرکت کردند، که نشان‌دهنده افزایش توان بسیج‌سازی اجتماعی این جریان بود.
بیشتر بخوانید: مجید مجیدی: ملت ایران هرگز تسلیم نخواهند شد
محمد محق، پژوهشگر امور دینی، اعتقاد دارد که دوری جماعت تبلیغ از سیاست یکی از عوامل محبوبیت آن بوده است. او می‌گوید حتی سیاستمداران نیز برای همراهی با جماعت باید مانند افراد عادی در برنامه‌های آن شرکت می‌کردند و جایگاه سیاسی خود را وارد جماعت نمی‌کردند. همین رویکرد باعث شد این جریان در میان بسیاری از مردم فاقد اجندای پنهان سیاسی و اقتصادی شناخته شود.
اختلافات در رهبری جماعت تبلیغ
تا چند سال پیش، مولوی حاجی خان زمان از چهره‌های اصلی رهبری جماعت تبلیغ در افغانستان بود. با درگذشت او، شورای جماعت پسرش را به عنوان «رهبر عمومی» جانشین او انتخاب کرد. اما اختلافات بر سر رهبری ادامه یافت و طالبان عبدالباری را به عنوان امیر عمومی جماعت تبلیغ تعیین کردند. این تصمیم با اعتراضاتی از جانب برخی اعضای جماعت مواجه شد که اعلام کردند در این انتخاب با شوراهای آنان مشورت نشده است.
بر اساس گزارش‌ها، این اختلافات باعث شد مرکز بزرگ جماعت تبلیغ در جلال‌آباد حدود پنج ماه بسته بماند و برخی از رهبران معترض نیز توسط استخبارات طالبان بازداشت شدند. وزارت امر به معروف طالبان در ۲۴ سرطان ۱۴۰۳ از دیدار محمد خالد حنفی با اعضای شورای جماعت تبلیغی افغانستان خبر داد، که نشان می‌دهد این جریان همچنان ساختاری شورایی دارد.
جایگاه زنان در جماعت تبلیغ
در شبکه جهانی جماعت تبلیغ، زنان نیز فعالیت دارند و برنامه‌های آنان معمولا با عنوان «مستورات» شناخته می‌شود. با این حال، در افغانستان هیچ سند قابل اتکایی وجود ندارد که نشان دهد در دوره جمهوریت زنان به‌صورت رسمی و سازمان‌یافته در ساختار جماعت تبلیغ فعالیت داشته‌اند. در زمان طالبان، نقش زنان در جماعت تبلیغ تقریباً پنهان است و به نظر می‌رسد که حضور علنی نداشته باشند.
بلبل صدیقی، پژوهشگر دانشگاه کاردیف، می‌نویسد جماعت تبلیغ بر «اقتدار مرد در خانواده» تاکید دارد و در برخی موارد، زنان پس از پیوستن به این جریان تحصیل دانشگاهی را ترک کرده‌اند یا از ادامه آن بازمانده‌اند. در این شرایط، آینده جماعت تبلیغ افغانستان با چالش‌های بزرگ و نامشخصی مواجه است.
بیشتر بخوانید: حجت‌الاسلام شهاب مرادی: هنر بسته‌بندی در سخنوری · مرور تیترهای روزنامه‌های امروز به روایت رادیو همشهری
