توقف ۳۰۰۰ کامیون در مرز ریمدان واقع در جنوب شرقی سیستان‌وبلوچستان، چالش‌های جدی برای مبادلات تجاری میان ایران و پاکستان ایجاد کرده است. این مرز که به پرترددترین مسیر تبادل کالا میان دو کشور تبدیل شده، اکنون با توقف‌هایی به مدت ۲۰ تا ۳۰ روز مواجه است که هزینه‌های حمل‌ونقل را افزایش و گردش ناوگان را مختل کرده است.
چالش‌های مرزی و تأثیر آن بر تجارت
با وجود تأکید بر افزایش مبادلات تجاری ایران و پاکستان تا سقف سالانه ۱۰ میلیارد دلار، محدودیت‌های عملیاتی در مرز ریمدان و چالش‌های موجود در استفاده از بنادر پاکستان، مانع از بهره‌برداری کامل از ظرفیت‌های حمل‌ونقلی دو کشور شده است. در حال حاضر، حدود ۳۰۰۰ کامیون در صف انتظار عبور از مرز هستند که این وضعیت نه تنها به افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل منجر شده، بلکه ظرفیت واقعی این گذرگاه را نیز کاهش می‌دهد.
بیشتر بخوانید: قیمت خودروهای سایپا و ایران خودرو در ۲۳ مهر ۱۴۰۵ اعلام شد
یکی از موانع اصلی در سمت پاکستانی مرز، تعدد نهادهای دخیل در فرایندهای مرزی و دشواری هماهنگی میان آن‌هاست. گمرک پاکستان، نیروهای امنیتی و شرکت لجستیکی NLC در این عملیات نقش دارند که این وضعیت، زمان عبور کالا را افزایش می‌دهد. همچنین، محدودیت ظرفیت توزین و ضرورت تخلیه بار از یک کامیون و انتقال آن به ناوگان طرف مقابل، به فرایند «ترانشیپمنت» که شامل عملیات اضافی تخلیه و بارگیری است، منجر می‌شود.
راهکارهای پیشنهادی برای بهبود وضعیت
اجرای تدریجی حمل مستقیم کامیون‌ها با استفاده از ظرفیت موافقت‌نامه‌های حمل‌ونقلی و سازوکار کارنه‌تیر (TIR) در صورت توافق دو کشور و فراهم بودن الزامات اجرایی می‌تواند به کاهش توقف‌ها کمک کند. به علاوه، اصلاح رویه‌های موجود، توسعه پارکینگ کامیون‌ها، افزایش ظرفیت باسکول‌ها و ایجاد انبار و سردخانه برای تأمین خدمات مورد نیاز رانندگان در مرز ریمدان نیز از جمله اقداماتی است که باید در نظر گرفته شود.
استفاده از بنادر پاکستان برای تأمین کالاهای وارداتی ایران نیز با چالش‌هایی روبه‌روست. به گفته محمد ملک‌زاده، رئیس انجمن شرکت‌های حمل‌ونقل بین‌المللی ایران، در جریان تحولات اخیر و اختلال در مسیرهای دریایی، شماری از محموله‌ها در بنادر پاکستان، از جمله کراچی، گوادر و بندر قاسم، تخلیه شده یا در انتظار تعیین تکلیف باقی مانده‌اند. امکان جابه‌جایی برخی کالاها مانند برنج و چای از پاکستان وجود دارد، اما برای تبدیل این کشور به کریدوری پایدار برای تأمین نیازهای ایران نیاز به توافق‌های عملیاتی و زیرساخت‌های لازم است.
نکته کلیدی در تحقق هدف تجارت ۱۰ میلیارد دلاری ایران و پاکستان، نه تنها افزایش صرف تعداد کامیون‌ها یا استفاده مقطعی از بنادر این کشور، بلکه کاهش زمان توقف در ریمدان، توسعه زیرساخت‌های مرزی و تسهیل حمل مستقیم است. همچنین، برای افزایش تاب‌آوری زنجیره تأمین ایران، لازم است مسیر پاکستان در کنار سایر گذرگاه‌ها و مسیرهای جایگزین توسعه یابد و نه اینکه به گلوگاهی تازه برای ورود کالا تبدیل شود.
بیشتر بخوانید: عبدالناصر همتی در نشست سالانه صندوق بین المللی پول و بانک جهانی در بانکوک · افزایش حملات به کشتی‌ها در تنگه هرمز و تأثیر بر صادرات نفت
