بهجت توکلی، نقشه‌خوان با تجربه قالی، در ۵۰ سالگی همچنان در روستای هندو آباد شهرستان اردستان استان اصفهان به بافت قالی مشغول است. او از ۷ سالگی به همراه مادر و خواهرانش در کنار دار قالی نشسته و با آواز و ریتم محلی، نقشه قالی‌ها را می‌خواند. توکلی می‌گوید: «نقشه‌خوانی فرش، سخته و تاوان‌دار...» و این تاوان را به خوبی درک کرده است.
یادگیری نقشه‌خوانی سنتی
توکلی از روند یادگیری خود می‌گوید: «دفعه اول ۱۳ سالم بود که نقشه یه قالی رو قدر چند رج خوندم. آباجی بزرگم کنارم نشسته بود و من یواش یواش می‌خوندم.» او به یاد می‌آورد که چطور مادرش با صدای بلند نقشه را می‌خواند و این صدا هنوز در گوشش طنین‌انداز است. در گذشته، صدای نقشه‌خوانی در خانه‌ها پخش می‌شد و همه با هم به بافت فرش می‌پرداختند.
بیشتر بخوانید: نشست مشترک رئیس سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران با کمیسیون فرهنگی شورای شهر
نگرانی از آینده هنر قالی‌بافی
با اینکه بهجت توکلی هنوز هم با عشق به بافت فرش مشغول است، اما نگران آینده این هنر است. او می‌گوید: «حیف که دیگه مثل قدیم، جمع نیستیم...آخه اون وقتا خیلی از فرشا رو دسته‌جمعی می‌بافتیم.» این نگرانی نه فقط مختص او، بلکه بسیاری از قالی‌بافان دیگر نیز با آن دست و پنجه نرم می‌کنند. گل‌بانو مرادی، یکی از قالی‌بافان دیگر، معتقد است که نسل جوان کمتر به نقشه‌خوانی آوازی توجه دارد و بیشتر به فناوری‌های نوین روی می‌آورند.
مرادی با اشاره به تفاوت‌های زبانی در نقشه‌های قالی می‌گوید: «حوصله می‌خواد که چند جور زبون نقشه آوازی فرش بلد باشی...» این تنوع زبانی، یکی از دلایل صبوری نکردن جوانان در یادگیری نقشه‌خوانی سنتی است. او همچنین بیان می‌کند که در زمان‌های قدیم، نقشه‌خوانان به دلیل صدای خوش خود، محبوبیت بیشتری داشتند.
امروزه، نقشه‌های قالی به عنوان اجناس تاریخی و آنتیک در بازارها عرضه می‌شوند، اما زبان و صدای نقشه‌خوانی سنتی به تدریج در حال فراموشی است. بهجت توکلی و گل‌بانو مرادی، دو نماینده از نسل قدیم قالی‌بافان، تلاش می‌کنند تا این هنر را زنده نگه‌دارند و به نسل‌های آینده منتقل کنند.
بیشتر بخوانید: مینا نوروزی فرد: من خانه نشین شدم و باقلاقاتق درست می‌کنم · رئیس نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری: دانشگاه‌ها مسئولیت بیشتری در قبال دانشجویان خارجی دارند
