الهام علی‌اف، رئیس‌جمهور جمهوری آذربایجان، در سخنانی جنجالی در تاریخ ۲ اکتبر ۲۰۲۶، اعلام کرد که کشورش به هیچ کمک خارجی نیاز ندارد و تمامی تسلیحات خود را با پول خود خریداری کرده است. این اظهارات در حالی بیان شد که روابط نزدیک باکو و آنکارا در طول سال‌ها به عنوان یک نماد از اتحاد میان دو کشور شناخته می‌شد.
تاریخچه همکاری و اتحاد
از دهه ۱۹۹۰، شعار «دو کشور، یک ملت» نمادی از پیوندهای نزدیک جمهوری آذربایجان و ترکیه بوده است. الهام علی‌اف بارها از حمایت ترکیه در جنگ قره‌باغ قدردانی کرده و به این موضوع اشاره کرده است که پرچم‌های ترکیه در خیابان‌های باکو به اهتزاز درآمده‌اند. اما جنگ اخیر در غزه نشان داده است که منافع باکو و آنکارا ممکن است در شرایط خاص متفاوت باشد.
بیشتر بخوانید: مارکو روبیو و تهدید هخامنشیان به تمدن غرب
علی‌اف در ادامه سخنانش به موضوع عدم حمایت خارجی در زمان بحران‌های گذشته اشاره کرد و گفت: «ما نه به کمک کسی نیاز داریم و نه به حمایت کسی. زمانی که به کمک نیاز داشتیم، هیچ‌کس به ما کمک نکرد.» این اظهارات به وضوح به نوعی انتقاد به ترکیه و دیگر کشورهای حامی جمهوری آذربایجان تعبیر شده است.
واکنش‌ها و تحلیل‌ها
این اظهارات علی‌اف موجب شد که بسیاری در جمهوری آذربایجان و ترکیه به این سؤال بیاندیشند که آیا او به نوعی به ترکیه اشاره کرده است؟ راسیم موسابکوف، نماینده مجلس جمهوری آذربایجان، در واکنش به این اظهارات گفت: «در جریان جنگ واقعا هیچ‌کس به ما کمک نکرد، اما جمهوری آذربایجان و ترکیه روابطی متحدانه دارند و هیچ اختلافی میان دو کشور وجود ندارد.»
در همین حال، برخی رسانه‌های جمهوری آذربایجان به‌طور غیرمستقیم بر استقلال کشور و خودکفایی در تأمین نیازهای نظامی تأکید کرده‌اند. فرهاد ممدوف، تحلیلگر سیاسی، بر این باور است که علی‌اف با این اظهارات توجه‌ها را به موضوع امنیت ایدئولوژیک جلب کرده و آن را در سطح امنیت فیزیکی قرار داده است.
در گذشته، پس از پیروزی جمهوری آذربایجان در جنگ قره‌باغ، خیابان‌های باکو مملو از پرچم‌های ترکیه بود و علی‌اف بارها از اردوغان به خاطر حمایت‌های سیاسی تشکر کرده بود. اما اکنون به نظر می‌رسد که این روابط تحت تأثیر تحولات اخیر قرار گرفته است.
جمهوری آذربایجان همواره به داشتن روابط نزدیک با اسرائیل افتخار کرده است و در جنگ قره‌باغ از پهپادهای اسرائیلی نیز استفاده کرده است. با این حال، پس از جنگ غزه، باکو به نظر می‌رسد که در تلاش است تا موضع بی‌طرفی را حفظ کند. این در حالی است که ترکیه به‌طور علنی از فلسطینی‌ها حمایت می‌کند.
پیامدهای احتمالی
تحلیلگران بر این باورند که ممکن است این اظهارات علی‌اف به عنوان یک پیام به ترکیه تلقی شود و نشان‌دهنده تغییرات در روابط دو کشور باشد. حسن سلیم اوزرتم، تحلیلگر سیاسی مستقر در آنکارا، می‌گوید که «بخش مهمی از هویت جمهوری آذربایجان بر بازپس‌گیری قره‌باغ و این روایت استوار شده که خود مردم جمهوری آذربایجان این کار را انجام داده‌اند.»
در نهایت، به نظر می‌رسد که جمهوری آذربایجان در شرایط کنونی تحت فشارهای داخلی و خارجی قرار دارد و باید با دقت بیشتری به روابط خود با ترکیه و اسرائیل نگاه کند. این تحولات می‌تواند پیامدهای جدی بر سیاست‌های خارجی و داخلی باکو داشته باشد و نیاز به یک بازنگری در استراتژی‌های دیپلماتیک را احساس کند.
بیشتر بخوانید: گفت‌وگوی مارکو روبیو و اد میلیبند درباره ایران و اوکراین · سجادپور: ظریف به دلیل اعتماد به نفس ملی در دیپلماسی موفق است
