آن کارسون، شاعر و جستارنویس کانادایی که آثارش میان شعر، نثر، ترجمه، اسطوره و فلسفه حرکت می‌کند، برنده جایزه نوبل ادبیات ۲۰۲۶ شد. آکادمی سوئد در اعلام برنده امسال، کارسون را به دلیل "مجموعه آثار جسورانه و نوآورانه" او ستود؛ آثاری که به گفته این آکادمی، در "گفت‌وگویی بازیگوشانه با سنت کلاسیک"، فرم‌های تازه‌ای برای ادبیات معاصر پدید آورده‌اند.
زندگی و آثار آن کارسون
آن کارسون، متولد ۱۹۵۰ در تورنتو، از چهره‌هایی است که کار ادبی‌اش به سختی در یک ژانر مشخص جا می‌گیرد. او هم شاعر است، هم جستارنویس، هم مترجم و هم پژوهشگر ادبیات کلاسیک. کارسون در آثار خود بارها به ادبیات و اسطوره‌های یونان باستان بازگشته، اما این سنت را در قالب‌هایی مدرن و گاه کاملاً تجربی بازآفرینی کرده است. نخستین کتاب او، "اروس تلخ‌وشیرین"، در سال ۱۹۸۶ منتشر شد؛ اثری که نقد ادبی را با بررسی مفهوم میل و عشق در سنت یونانی پیوند می‌داد.
بیشتر بخوانید: خانه رویایی در راندویک سوئد با قیمت ۳۰۹۵۰ یورو
شناخته‌شده‌ترین اثر او، "زندگی‌نامه سرخ"، در سال ۱۹۹۸ منتشر شد. این کتاب، رمانی منظوم و الهام‌گرفته از قطعات باقی‌مانده از استسیخوروس، شاعر یونان باستان است و اسطوره گریان، هیولای بال‌سرخ کشته‌شده به دست هراکلس را به داستانی مدرن درباره نوجوانی، عشق، تنهایی و شکست عاطفی تبدیل می‌کند.
واکنش به دریافت جایزه نوبل
اینگریت کارلبرگ، دبیر دائمی آکادمی سوئد، گفت پیش از اعلام عمومی جایزه، خبر را تلفنی به کارسون داده است. او گفت: «کارسون فرصت داشت به من بگوید که فعلاً در ایسلند است و به صدای باد گوش می‌دهد. غافلگیر شده بود اما بسیار خوشحال. از صدایش می‌شد این را فهمید.» آن کارسون ۷۶ ساله است و جایزه، مدال و دیپلم نوبل را در مراسمی رسمی در ماه دسامبر در استکهلم دریافت خواهد کرد.
آندرس اولسون، رئیس کمیته نوبل ادبیات، از شیوه‌ای ستایش کرد که کارسون با آن از شعر غنایی فاصله گرفته و به شکل‌گیری فرم‌های تازه در ادبیات معاصر کمک کرده است. او گفت این نوع نوشتن به آثاری "بازیگوشانه و کنایه‌آمیز" می‌انجامد که نه فقط میان شعر کلاسیک و مدرن، بلکه میان ژانرها و فرم‌های هنری مختلف در حرکت‌اند.
از آثار مهم آن کارسون می‌توان به "جستار شیشه‌ای"، "زندگی‌نامه سرخ: رمانی در نظم"، "ناکس"، "شناور" و "زیبایی شوهر: جستاری داستانی در ۲۹ تانگو" اشاره کرد. "زیبایی شوهر" در سال ۲۰۰۱ جایزه معتبر تی. اس. الیوت را برای کارسون به همراه داشت و او را به نخستین زنی تبدیل کرد که این جایزه را دریافت کرد. او همچنین برنده بورسیه‌های گوگنهایم و مک‌آرتور بوده است.
پیوند با ادبیات کلاسیک
کتاب‌های کارسون اغلب از قالب‌های رایج فاصله می‌گیرند. "مردان در ساعات بیکاری" ترکیبی از جستارهای منظوم، شعر، نوشته‌های یادبود و نثر درباره هنرمندان و چهره‌های تاریخی است و نخستین جایزه شعر گریفین را در سال ۲۰۰۱ دریافت کرد. "ناکس" نیز از نمونه‌های شاخص رویکرد تجربی اوست؛ کتابی که به شکل جعبه آکاردئونی منتشر شد و بازتولید دفترچه‌ای بود که کارسون پس از مرگ برادرش ساخته بود.
کارسون علاوه بر نویسندگی، بیش از ۳۰ سال استاد ادبیات کلاسیک بوده و در دانشگاه‌هایی مانند مک‌گیل، میشیگان، نیویورک و پرینستون تدریس کرده است. او همچنین آثار ادبیات یونان باستان را ترجمه کرده و بخش مهمی از اعتبار ادبی‌اش از همین پیوند میان جهان کلاسیک و تجربه ادبی معاصر می‌آید.
برخی آثار کارسون به فارسی نیز معرفی یا ترجمه شده‌اند. "زندگی‌نامه سرخ" با عنوان‌هایی مانند "خودزندگی‌نامه قرمز" یا "اتوبیوگرافی قرمز" در فارسی شناخته می‌شود. "زیبایی شوهر" نیز با عنوان "زیبایی شوهر: یک مفهوم تجربی در ۲۹ تانگو" به فارسی ترجمه شده است. بخش‌هایی از "اروس تلخ‌وشیرین" و همچنین شعرها و جستارهای کوتاه او نیز در مجلات ادبی و مجموعه‌های ترجمه‌شده فارسی منتشر شده‌اند.
جایزه نوبل ادبیات از سال ۱۹۰۱ تاکنون ۱۱۸ بار اهدا شده است. در سال‌های اخیر نویسندگانی مانند آنی ارنو، باب دیلن، عبدالرزاق گورنا، لوئیز گلیک، پتر هانتکه و اولگا توکارچوک این جایزه را دریافت کرده‌اند. سال گذشته، این جایزه به لاسلو کراسناهورکایی، نویسنده مجار، رسید که به نوشتارهای دیستوپیایی و آوانگارد شهرت دارد.
بیشتر بخوانید: شکست «حفار» و پیامدهای آن برای تام کروز · تئاتر شهر به ایستگاه شعر و همدلی تبدیل شد
