آموزش و پرورش ایران سال تحصیلی جدید را در سایه جنگ آغاز کرده است؛ جنگی که بر روی بحران‌های پیشین آموزش، از معیشت معلمان تا بازماندگی از تحصیل، فشار تازه‌ای وارد آورده است. معلمانی که با حقوقی حدود ۲۰ میلیون تومان در ماه نمی‌توانند از پس هزینه‌های زندگی بربیایند، از روزهای پایانی شهریور به تدریج با حکم استعفا مقابل دوربین نشسته‌اند. خانواده‌هایی که هزینه لوازم مدرسه هر فرزندشان به حدود ۹۰ درصد پایه مزد ماهانه یک کارگر رسیده، نگران هزینه ادامه تحصیل‌اند.
چالش‌های روانی و اجتماعی در مدارس
دانش‌آموزان نیز به کلاس‌هایی بازگشته‌اند که تجربه جنگ و احتمال تکرار آن بر سرشان سنگینی می‌کند. نظام آموزشی‌ای که پیش از جنگ با افت کیفیت و نابرابری دست‌وپنجه نرم می‌کرد، حالا باید هم آموزش را ادامه دهد و هم با پیامدهای جنگ مواجه شود. در همین فضای پرتنش، «علیرضا کاظمی»، وزیر آموزش و پرورش، در ۶ مهر گفت سال تحصیلی «در فضایی پرنشاط» آغاز شده است.
بیشتر بخوانید: دانشگاه نوشیروانی بابل میزبان ۸۶۲ دانشجوی خارجی است
اما مرز سیاست تا پشت در مدرسه نیز پیش رفته است. «یاسر عرب»، فعال اجتماعی، می‌گوید در اعلام قوانین سال جدید مدرسه فرزندش به والدین گفته‌اند هنگام انتظار مقابل مدرسه «حق ندارند بحث سیاسی کنند». در همین راستا، گروه جامعه‌شناسی حقوق انجمن جامعه‌شناسی ایران جمعی از پژوهشگران و معلمان را برای بحث درباره تاثیرات جنگ بر آموزش گرد هم آورده است. سخنرانان این نشست به فرسایش روانی دانش‌آموز و معلم، تعمیق نابرابری و ترک تحصیل اشاره کردند.
آموزش در دوران بحران و ضرورت تاب‌آوری
«آتنا غلام‌نیارمی»، پژوهشگر اجتماعی، آسیب‌های وارده توسط جنگ را به دو دسته عینی و روانی تقسیم کرد. او هشدار داد که ضعف زیرساخت دیجیتال و نابرابری در دسترسی احتمال ترک تحصیل را افزایش می‌دهد. «فاطمه تقوایی»، دبیر تاریخ، از «گسست نهادی» گفت و توضیح داد که ممکن است کلاس ادامه پیدا کند، اما اعتماد به استمرار آموزش از بین برود.
«محمدحسین علایی»، جامعه‌شناس، وضعیت به وجود آمده در نظام آموزشی را تخریب‌کننده اجتماع می‌داند و هشدار می‌دهد که تداوم نااطمینانی «سم مهلک» تاب‌آوری اجتماعی است. از سوی دیگر، «کاوه فرهادی»، اقتصاددان، بر ظرفیت‌هایی تأکید کرد که می‌توانند به بازسازی کمک کنند و نقش آموزش را در ترمیم سرمایه اجتماعی مورد بررسی قرار داد.
سخنرانان این نشست به یک نکته مشترک رسیدند: جنگ فقط آموزش را متوقف نمی‌کند، بلکه کارکرد آن را تغییر می‌دهد. از یک سو افزایش نابرابری، فشارهای روانی و بی‌ثباتی را به همراه دارد و از سوی دیگر، مدرسه و دانشگاه را به میدان بازسازی حافظه و هویت اجتماعی تبدیل می‌کند. با این حال، آن‌ها هشدار دادند که جنگ می‌تواند محتوای آموزش را به سمت روایت‌های تک‌صدایی سوق دهد و این موضوع نگرانی‌های جدی را ایجاد می‌کند.
بیشتر بخوانید: فاطمه مهاجرانی: پیشنهاد جدید آمریکا دریافت شد · ۶۱ میلیون تُن آوار؛ غزه با بزرگترین عملیات پاکسازی تاریخ معاصر روبه‌روست
