ایرانیان مهاجر و پناهندگانی که سالها دور از وطن زندگی کردهاند، اکنون با تصمیمی دشوار مواجهاند: بازگشت به ایران. این تصمیم، بهویژه برای آنها که سالها در تبعید زندگی کردهاند، میتواند با احساسات متضادی همراه باشد. آیا میتوانند با اطمینان به کشوری که سالها از آن دور بودهاند، بازگردند؟
چالشهای بازگشت به وطن
مجید شریف، نویسنده و مترجم، پیش از بازگشت به ایران، در مکالمهای با همسرش گفت: "این خودکشی نیست، یک انتخاب است." کلماتی که نمایانگر تناقضهای عاطفی و فکری بسیاری از مهاجران ایرانی است. برخی از آنها پس از سالها دوری از وطن، دلتنگی و عدم تعلق را احساس میکنند و به همین دلیل تصمیم به بازگشت میگیرند. دلایل این انتخاب میتواند از اشتیاق برای ادامه فعالیت در وطن تا تنگنای مالی متغیر باشد.
بیشتر بخوانید: اجرای طرح «سینما مدرسه» و یادبود شهدای میناب در مدارس
با این حال، گروهی از ایرانیان تبعیدی همچنان از بازگشت به وطن خودداری میکنند. این افراد سفر به ایران را نه تنها پرخطر میدانند، بلکه نوعی همراهی با حکومتی تلقی میکنند که سالها مشروعیت آن را زیر سؤال بردهاند. در این بین، دعوتهای مکرر مقامهای جمهوری اسلامی برای بازگشت به وطن، این پرسش را مطرح میکند که آیا شرایط واقعی برای بازگشت فراهم شده است؟
تجربه تاریخی بازگشت مهاجران
تجربه بازگشت مهاجران و تبعیدیان ایرانی در یک قرن گذشته، گویای واقعیتهای تلخی است. وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، عباس صالحی، اخیرا از تهیه فهرستی برای بازگشت چهرههای فرهنگی و هنری به ایران خبر داد و گفت که هدف این طرح، فراهم کردن امکان سفر و بازگشت بیدغدغه ایرانیان خارج از کشور است. او به چهرههایی مانند عبدالکریم سروش و محسن کدیور اشاره کرد و تاکید کرد که این افراد در دوران جنگ در کنار ایران ایستادند.
با این حال، فعالان حقوق بشر و کنشگران سیاسی تأکید دارند که بازگشت به وطن حق طبیعی هر انسان است. عطا هودشتیان، پژوهشگر و نویسنده، میگوید: "بازگشت به وطن حق هر ایرانی با هر عقیده و مسلکی است." او همچنین به این نکته اشاره میکند که تضمین آزادی بیان و عمل برای مخالفان نظام شرط اساسی برای بازگشت آنهاست.
یاسر میردامادی، محقق و پژوهشگر دینی، نظر مثبتی درباره بازگشت دارد. او به تازگی به ایران سفر کرده و با تحولات اجتماعی و فرهنگی در بطن جامعه مواجه شده است. به گفته او، "بازگشت به وطن حق مسلم هر شهروند ایرانی است و سلب آن از سوی حاکمیت یا مخالفان ناموجه است." او بر این باور است که گسترش رفتوآمد ایرانیان به داخل کشور میتواند عاملی برای تقویت جامعه مدنی و زمینهساز تغییرات پایدار باشد.
نگرانیها و امیدها
با وجود این نظرات مثبت، هنوز تردیدهای بسیاری در مورد امنیت و حفظ جان افرادی که خواهان بازگشت به ایران هستند، وجود دارد. عطا هودشتیان تأکید میکند که ترس از ابراز مخالفت با سیاستهای نظام و سرکوب، همچنان در فضای سیاسی حاکم است. او میگوید: "روشن نیست افرادی که اکنون خواهان بازگشت به وطن هستند، تا چه میزان به امنیت و حفظ جان خود اطمینان دارند."
در نهایت، خروج اختیاری یا اجباری و بازگشت داوطلبانه یا از سر استیصال، سابقهای طولانی در تاریخ معاصر ایران دارد. این داستانها نه تنها از چالشها و دردها، بلکه از امیدها و آرزوهای مردم نیز حکایت دارند. با توجه به وضعیت کنونی ایران و تغییرات ممکن، این سوال در ذهن همگان باقی مانده است که آیا ایرانیان مهاجر میتوانند با اطمینان به وطن خود بازگردند؟
بیشتر بخوانید: ساسان زارع: ظرفیتهای مردمی در جنگ بدون موازیکاری سازماندهی میشود · قطر: پایان مصونیت رژیم صهیونیستی از مجازات ضروری است
